Հավանեք մեր էջը ֆեյսբուքում

 

Ճանաչենք հիվանդությունները. դիաբետ

16 նոյեմբերի, 21:32

Հնարավոր է՝ որոշ հիվանդությունների մասին ձեր կյանքի ընթացքում ընդհանրապես չեք լսել, եթե, իհարկե, բժիշկ չեք: Սակայն կան հիվանդություններ, որոնց յուրաքանչյուրը կարող է բախվել, եւ չի կարելի դրանց մասին չիմանալ:

NEWS.am Medicine-ը նոր խորագրի ներքո ներկայացնում է այն հիվանդությունները, որոնց մասին յուրաքանչյուր մարդ պետք է իմանա, որպեսզի դրանց ներկայացրած վտանգների մասին պատկերացում ունենա, իմանա ինչպես պաշտպանվել դրանցից եւ ինչ պետք է անել, եթե, այնուամենայնիվ, հիվանդացել եք:

Այսօրվա թեման շաքարային դիաբետն է: Ավելին իմանալ այս հիվանդության մասին NEWS.am Medicine-ի թղթակցին օգնեց «Նաիրի» բժշկական կենտրոնի էնդոկրինոլոգ, բժշկական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ ՆոնաՄարտիրոսյանը:

Շաքարային դիաբետը կլինիկական համախտանիշ է քրոնիկ ընթացքով, որի ժամանակ ինսուլինի բացարձակ կամ հարաբերական անբավարարության հետեւանքով զարգանում է հիպերգլիկեմիա` արյան մեջ գլյուկոզայի մակարդակի կայուն աճ: Այն ուղեկցվում է նյութափոխանակության բոլոր օղակների խանգարումներով, անոթների գեներալիզացված ախտահարմամբ, եւ տարբեր հյուսվածքների ու օրգանների ֆունկցիոնալ փոփոխություններով: 

Առանձնացվում է շաքարային դիաբետի 2 հիմնական տեսակ` տիպ 1 եւ տիպ 2:

Տիպ 1 դիաբետի հիմքում ընկած է ինսուլինի բացարձակ անբավարարությունը, որի դեպքում ցուցված է մշտական ինսուլինոթերապիան:  Այն սովորաբար զարգանում է մանուկ հասակում կամ երիտասարդների մոտ:

Տիպ 2 դիաբետի հիմքում ընկած է ինսուլինի հարաբերական անբավարարությունը եւ, մեծամասամբ,  հյուսվածքների զգայունության նվազումը ինսուլինի ներգործության նկատմամբ (այսպես կոչված` ինսուլինակայունություն):  Դիաբետով հիվանդների մեծ մասը տառապում են տիպ 2 դիաբետով, որը մեծ մասամբ զարգանում է 30-40 տարեկանից  բարձր հասակում եւ հանդիսանում է ավելցուկային քաշի եւ սակավաշարժ ապրելակերպի արդյունք:

Տարածվածությունը

Շաքարային դիաբետի տարածվածությունը տարեցտարի աճում է. Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ) տվյալներով, հիվանդացության մակարդակը 1980-ից մինչեւ 2014 թվականը աճել է  108 միլիոնից  մինչեւ 422 միլիոն մարդ: Այսինքն, դիաբետով հիվանդների թիվը 34 տարվա ընթացքում աճել է մոտ 4 անգամ:

Ինչ վերաբերում է այդ հիվանդության տարածվածությանը Հայաստանում, 2015 թվականի վերջում Հայաստանում գրանցվել է 77087 դիաբետով հիվանդ: Հարկ է սակայն նշել, որ դիաբետով շատ մարդիկ դեռեւս անտեղյակեն, որ հիվանդ են:

Ռիսկի գործոնները

Նոնա Մարտիրոսյանը նշեց տիպ 2 դիաբետի զարգացման ռիսկի մի քանի հիմնական գործոններ.

•  Մեծ դեր է խաղում ժառանգական նախատրամադրվածությունը. ծնողների կամ մոտ հարազատների շրջանում շաքարային դիաբետի առկայության դեպքում տիպ 2 շաքարային դիաբետի զարգացման ռիսկն աճում է 2-6 անգամ, հատկապես երբ առկա են նաեւ ստորեւ թվարկված ռիսկի գործոնները:

•  Ճարպակալում: Ինչպես մեկնաբանեց մասնագետը, ճարպակալումը, վիճակագրական տվյալների համաձայն,  զգալիորեն մեծացնում է դիաբետի զարգացման վտանգը.

1-ին աստիճանի ճարպակալման դեպքում (մարմնի զանգվածի ինդեքսը` ՄԶԻ 30-34.9) դիաբետի վտանգը կրկնապատկվում է, 2-րդաստիճանի ճարպակալման դեպքում (ՄԶԻ 35.5-39) այն մեծանում է 5 ագամ, 3-րդ աստիճանի ճարպակալման դեպքում (ՄԶԻ 40 եւավելի)` 10 անգամ: Հատկապես կարեւորվում է որովայնային տիպի ճարպակալման դերը շաքարային դիաբետի եւ մետաբոլիկ համախտանիշի մյուս բաղկացուցիչների զարգացման գործում:

•  Հիպոդինամիա: Սակավաշարժ կենսակերպը մեծացնում է տիպ 2  դիաբետի առաջացման վտանգը, իսկ ակտիվությունը եւ սպորտով զբաղվելը, ընդհակառակը, կարող է նվազեցնել այդ վտանգը:

•  Սննդակարգ: Ոչ ճիշտ սննդակարգը, հագեցած հեշտ յուրացվող ածխաջրերով եւ կենդանական ճարպով, նույնպես մեծացնում է դիաբետի զարգացման վտանգը: Հիպոդինամիան եւ ոչ ճիշտ սննդակարգն, որոնք արդեն իսկ համարվում են ռիսկի գործոններ, նաեւ հանգեցնում են ճարպակալման, որը եւս, ինչպես վերը նշվեց, մեծացնում է տիպ 2 դիաբետի առաջացման ռիսկը:

•  Միայն ծխելը, ըստ ամենայնի, չի կարող հանգեցնել շաքարային դիաբետի, սակայն այն զգալիորեն մեծացնում է շաքարային դիաբետի ժամանակ անոթային բարդությունների զարգացման վտանգը:

հիվանդություն, սակայն վերջերս հայտնի են դառնում դեպքեր, երբ հենց այս տիպի դիաբետ են հայտնաբերում նաեւ երեխաների մոտ, ովքեր ունեն ավելցուկային քաշ:

Տիպ 2 դիաբետի ախտանիշները

Ի տարբերություն սուր սկիզբ ունեցող տիպ 1 դիաբետի, տիպ 2-ն սովորաբար ունի աստիճանաբար սկիզբ, նրա ախտանիշներն ի հայտ են գալիս եւ զարգանում են ժամանակի ընթացքում, եւ մարդը կարող է մի քանի ամիս, նույնիսկ մի քանի տարի ուշադրություն չդարձնել դրանց: Ի հետեւանք, նման հիվանդներին ախտորոշում են մի քանի տարի ուշացումով:

Հիմնական ախտանիշները, որոնք նշում են դիաբետով հիվանդները, հետեւյալն են. անհագ ծարավի զգացում, բերանի չորություն, շատամիզություն, գիշերամիզություն, թուլություն, քնկոտություն (հատկապես ուտելուց հետո): Բոլոր այս ախտանիշները կարող են դրսեւորվել տարբեր ուժգնությամբ:

Բուժումը

Ինչպես նշեց մասնագետը, բուժման բացակայության կամ թերի բուժման դեպքում դիաբետը կարող է հանգեցել սիրտ-անոթային համակարգի, երիկամների, աչքի, նյարդային համակարգի, ինչպես կենտրոնական , այնպես էլ պերիֆերիկ ախտահարմանը, վերջույթների անոթների ախտահարմանը` իրենից բխող բարդություններով: Սակայն ժամանակին իրականացվող եւ արդյունավետ բուժման պարագայում բոլոր այս բարդություններից կարելի է խուսափել կամ գոնե դանդաղեցնել դրանց զարգացումը:

Շատ կարեւոր է ժամանակին ախտորոշել շաքարային դիաբետը, հատկապես նախադիաբետի փուլում, երբ առկա են ռիսկի գործոնները եւ գլյուկոզայի սահմանային ցուցանիշները` ժառանգական նախատրամադրվածության հետ միասին: Այս փուլում ճշգրիտ բուժական մոտեցումները` ոչ դեղորայքային եւ դեղորայքային, կարող է կանխել կամ դանդաղեցնել տիպ 2 դիաբետի զարգացումը:

Դիաբետի բուժումն, ինչպես նշեց մասնագետը, ունի երկու կարեւոր բաղադրիչ. կենսակերպի փոփոխություն եւ դեղորայքային բուժում:

Ինչպես նշեց Նոնա Մարտիրոսյանը, առաջին հերթին անհրաժեշտ է փոխել կենսակերպը: Առանց դրա` բուժումը կլինի ոչ արդյունավետ,նշում է մասնագետը:  Նախեւառաջ պետք է պայքարել ավելցուկային քաշի դեմ, ավելացնել ֆիզիկական ակտիվությունը: Մարզասրահ գնալ կամ զբաղվել պրոֆեսիոնալ սպորտով բնավ պարտադիր չէ. շատ քայլելը, պարզ վարժություններ կատարելը, լողալը արդեն բավարար են գլյուկոզայի յուրացման լավացման համար:

Հաջորդ կարեւոր քայլը սննդակարգի փոփոխությունն է: Մասնագետի խոսքով, անհրաժեշտ է սնվել կոտորակային`օրական 4-5 անգամ,  փոքր չափաբաժիններով: Ցանկալի է նաեւ, որ վերջին սնունդն ընդունվի ոչ ուշ, քան քնելուց 3-4 ժամառաջ: Սննդակարգից պետք է հանել քաղցրավենիքը եւ խիստ սահմանափակել կենդանական ճարպի օգտագործումը: Սննդակարգի հիմքը պետք է լինի բանջարեղենը, որոնց պարունակած բջջանյութը բարելավում է մարսողությունը, նյութափոխանակությունը:

Ինչ վերաբերում է ծխելուն, ապա դիաբետիկներին խորհուրդ է տրվում հրաժարվել այդ սովորությունից` անոթային  բարդությունների կանխարգելման նպատակով:

Արյան մեջ գլյուկոզայի մակարդակը կարելի է կարգավորել դեղամիջոցների օգնությամբ, որոնք պետք է ցուցի բժիշկ-էնդոկրինոլոգը: «Նաիրի» բժշկական կենտրոնի մասնագետները դիաբետն ախտորոշելիս եւ բուժելիս  առաջնորդվում են միջազգային ուղեցույցներով (եվրոպական, ամերիկյան):

Հակադիաբետիկ հայտնի դեղամիջոցների մեծամասնությունը գրանցված է Հայաստանում եւ հաջողությամբ կիրառվում է, այնպես որ դեղորայքի հասանելիության խնդիրներ մենք չունենք: Կարեւոր է շաքարիջեցնող դեղորայքի ճշգրիտ ընտրությունը, ոչ արդյունավետության դեպքում ժամանակին համակցված դեղորայքային բուժման կիրառումը, ինչպես նաեւ դեղորայքային բուժման ոչ արդյունավետության դեպքում ինսուլինի ներարկման հետ համակցումը:

Շատ կարեւոր է գլյուկոզայի մակարդակների մշտական հսկողությունը հիվանդների կողմից: Դա իրականացվում է հատուկ սարքերի` գլյուկոմետրների միջոցով (արյան մեջ գլյուկոզայի մակարդակը չափելու համար): Գլյուկոզայի մակարդակների մշտական հսկողությունը անհրաժեշտ է, որպեսզի թույլ չտրվի գլյուկոզայի մակարդակի կտրուկ տատանումներ` թե իջեցում, թե բարձրացում: Ներկայումս կան նաեւ (ընդ որում նաեւ Հայաստանում) գլյուկոզայի շարունակական մոնիտորինգի սարքեր, որոնց օգնությամբ կարելի է գրանցել գլյուկոզայի մակարդակների շուրջօրյա տատանումները, դրանով իսկ առավել արդյունավետ բուժման սխեմաներ մշակել կոնկրետ տվյալ հիվանդի համար:

Բացի այդ, դիաբետիկներին խորհուրդ է տրվում տարվա մեջ առնվազն երկու անգամ անցնել պարբերական զննումներ եւ հետազոտություններ: Բացի գլյուկոզայի մակարդակի կայուն նորմալ մակարդակներից, անհրաժեշտ է հետեւել զարկերակային ճնշմանը, լիպիդային փոխանակությանը, արյան մակարդելիությանը: Ինչպես նշեց մասնագետը, եթե  տիպ 2 դիաբետի բուժումը կազմակերպվի ճիշտ, եւ եթե հիվանդը հետեւի բժշկի բոլոր ցուցումներին, բուժումը կլինի շատ արդյունավետ, եւ նա կկարողանա ապրել նորմալ կյանքով` առանց լուրջ բարդությունների:

Շաքարային դիաբետը կարող է բուժվել եւ կարելի է խուսափել բարդություններից կամ դանդաղեցնել դրանց զարգացումը` սննդակարգով, ֆիզիկական ակտիվությամբ, դեղորայքով եւ պարբերաբար, կանոնավոր ստուգումներով եւ բարդությունների կանխարգելմամբ ու բուժմամբ:

NEWS.am Medicine

loading...
 

  • Այս թեմայով
  • Կարդացեք նաև
 
 
  • Իրադարձությունների օրացույց
 
  • Արխիվ
 
  • Ամենաընթերցվածը

ամիս

շաբաթ

օր

 
  • Հետեվեք մեզ Ֆեյսբուքում
 
  • Հարցում
Եթե պոլիկլինիկաները վճարովի դառնան բարձր եկամուտ ունեցող մարդկանց համար, կբարձրացնի՞ դա ծառայության որակը
Այո, քանի որ պոլիկլինիկաները արդիականացման համար գումար կունենան
Ոչ, դա միայն կմեծացնի կոռուպցիոն ռիսկերը
Ոչ, քանի որ բարձր եկամուտներով մարդիկ պոլիկլինիկա չեն գնում
Չգիտեմ