Գիտնականները հայտնաբերել են հակաբիոտիկների նոր դաս, որը հրահրում է սուսանակի հարուցիչների «ինքնասպանության» մեխանիզմը

Կոնստանցի և Վիեննայի համալսարանների գիտնականները հայտնաբերել են հակաբիոտիկների նոր դաս, որն ընտրողաբար թիրախավորում է սուսանակ առաջացնող Neisseria gonorrhoeae բակտերիան: Սրանց գործարկած ինքնաոչնչացման ծրագիրն աշխատում է նաև հարուցչի բազմադիմացկուն տարբերակների դեմ:

Նոր բացահայտումները հրապարակված են Nature Microbiology ամսագրի ընթացիկ համարում:

Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը (ԱՀԿ) վերջին տարիներին բազմիցս զգուշացրել է հակաբիոտիկների նկատմամբ կայուն մանրէների աճի մասին: Հատկապես բազմադեղորայքակայուն բակտերիաները վտանգավոր են համաշխարհային առողջապահական համակարգերի համար և ժամանակակից բժշկությունը կարող են զրկել բուժման կարևորագույն գործիքներից մեկից:

Կոնստանցի և Վիեննայի համալսարանների հետազոտողների թիմը, համգործակցող գործընկերների հետ միասին, այժմ հայտնաբերել է բարձր արդյունավետության նյութ, որն հակազդման նոր մեխանիզմ է օգտագործում մի առանձնապես վտանգավոր պաթոգենի դեմ:

Անցյալ տարի ԱՀԿ-ն կազմել է առանձնապես վտանգավոր բակտերիալ պաթոգենների ցանկը (Bacterial Priority Pathogens List): Ցանկն ընդգրկում է հակաբիոտիկների նկատմամբ կայուն բակտերիաների 15 տեսակ և դրանք դասակարգում այնպիսի կատեգորիաների, ինչպիսիք են՝ «ծայրահեղ», «բարձր առաջնահերթություն» և «միջին առաջնահերթություն»:

ԱՀԿ-ն գիտությանը և արդյունաբերությանը կոչ է արել ջանքերը կենտրոնացնելու այս մանրէների դեմ պայքարող դեղամիջոցների մշակման վրա:

Ցուցակում հայտնված բակտերիաներից մեկը Neisseria gonorrhoeae-ն է՝ սեռական ճանապարհով փոխանցվող սուսանակ առաջացնող մանրէն: Gonococcus Superbugs Neisseria gonorrhoeae, որը հայտնի է նաև որպես գոնոկոկ, բակտերիաների բարձրմասնագիտացված տեսակ է, որը հանդիպում է միայն մարդկանց օրգանիզմում:

Հարուցիչը հիմնականում գաղութացնում է սեռական տրակտի լորձաթաղանթները և կարող է մարդուց մարդու փոխանցվել չպաշտպանված սեռական հարաբերության ժամանակ: Ծննդաբերության ժամանակ այս հարուցիչները կարող են նաև վարակված մորից երեխային փոխանցվել՝ առաջացնելով երեխայի աչքի վարակ: Նախքան հակաբիոտիկների հայտնվելը՝ սա նորածինների կուրության տարածված պատճառ էր: «Գոնոկոկերը հայտնի են նրանով, որ արագորեն կայուն են դառնում հակաբիոտիկների նկատմամբ»,- ասում է քիմիկոս Թոմաս Բոթչերը:

Դա պայմանավորված է նրանով, որ գոնոկոկները հատուկ կարողություն ունեն այլ մանրէներից գենետիկ նյութ ընդունելու, մասնավորապես՝ հակաբիոտիկների նկատմամբ կայունության գեները։

Գիտնականների թիմերին չի հաջողվել նույնականացնել ալկիլխինոլոնների (AQ) խմբի նոր նյութը, որն արդյունավետ է նույնիսկ բազմադեղորայքակայուն գոնոկոկի դեմ: AQ-ները նյութեր են, որոնք որոշ բակտերիաներ արտադրում են բնական ճանապարհով՝ բնության մեջ հայտնաբերված այլ բակտերիաներից պաշտպանվելու համար: Գիտնականները լաբորատորիայում վերստեղծել են այս բնական նյութերը և սինթեզել մի փոքր փոփոխված տարբերակները։

«Այդ նոր AQ մոլեկուլներից մեկն իրականում յուրահատուկ ազդեցություն ունեցավ. քիմիական միացությունը կարողացավ սպանել գոնոկոկներին՝ առանց այլ միկրոօրգանիզմների կամ մարդկային բջիջների վրա որևէ բացասական ազդեցության»,- նշում է բջջային կենսաբան Հաուկը:

Գիտնականների թիմը պարզեց այս զարմանալի ազդեցության բնույթը՝ օգտագործելով միջդիսցիպլինար հետազոտական ​​մոտեցումը, որը սինթետիկ և օրգանական քիմիան համատեղում է գենետիկ և կենսաքիմիական անալիզների, ինչպես նաև՝ կենդանիների նախակլինիկական բարդ մոդելների հետ:

Պարզվում է, որ այս նոր հակաբիոտիկն ակտիվացնում է գոնոկոկային «ինքնասպանության» մեխանիզմը։

Նոր հակաբիոտիկն առաջացնում է գոնոկոկի հակաթույնի քայքայում, ինչի հետևանքով տոքսինի մի մասն ազատվում է և սպանում բակտերիաները: Կարևոր է նշելը, որ AQ նյութը կարող է ոչնչացնել գոնոկոկի նույնիսկ բազմադիմացկուն տեսակները: Սակայն, քանի որ համապատասխան տոքսին-հակատոքսին համակարգը գործում է բացառապես գոնոկոկների վրա, հակաբիոտիկը չի վնասում մյուս բակտերիաներին։ Տոքսին-հակատոքսին համակարգեր կան նաև այլ վարակիչ միկրոօրգանիզմների մեջ: Այսպիսով, հետազոտողները ակնկալում են, որ բուժման այս տեսակը կարող է հարմարեցվել այլ բակտերիաների պաթոգենների դեմ օգտագործման համար: