Պրոֆեսոր Ալան Սաղաթելյանը հայտնաբերել է միտոքոնդրիալ միկրոսպիտակուց SLC35A4-MP՝ ճարպակալման և ծերացման թերապիայի նոր ուղի

Սոլկի ինստիտուտի հետազոտողները հայտնաբերել են նոր միկրոսպիտակուցային կառուցվածք՝ SLC35A4-MP, որը առանցքային դեր է խաղում միտոքոնդրիաների կառուցվածքի պահպանման և մկների ճարպային բջիջներում մետաբոլիկ սթրեսի կարգավորման գործում։
Այս աշխատանքը հրապարակվել է Science Advances ամսագրում և Սոլկի ինստիտուտի մի շարք ուսումնասիրությունների մաս է կազմում՝ ընդգծելով միկրոսպիտակուցների ֆունկցիոնալ նշանակությունը բջջային կենսաբանության, նյութափոխանակության և սթրեսի արձագանքի մեջ։

Նախկինում համարվում էր, որ յուրաքանչյուր մՌՆԹ կոդավորում է միայն մեկ սպիտակուց։ Սակայն գիտնականները պարզել են, որ մՌՆԹ-ի առանձին հատվածներում, այսպես կոչված վերին բաց ընթերցման շրջանակներում (upstream open reading frames), թաքնված էին միկրոսպիտակուցների կոդեր, որոնք նախկինում համարվում էին «աղբ» կամ կարգավորող տարրեր։ Սեքվենավորման և գենետիկական վերլուծության տեխնոլոգիաները թույլ են տվել վերանայել այս պատկերացումները և հաստատել, որ նմանատիպ հատվածներում կարող են կոդավորվել ֆունկցիոնալ սպիտակուցներ։

SLC35A4-MP-ն առաջին անգամ նույնականացվել է պրոֆեսոր Ալան Սաղաթելյանի կողմից և 2024 թվականին հայտնաբերվել է միտոքոնդրիաների թաղանթներում։ Սա ենթադրում էր, որ այն կարող է մասնակցել բջջի մետաբոլիկ կայունության պահպանմանը։

Այս միկրոսպիտակուցի ֆունկցիոնալ նշանակությունը հաստատելու համար դրա ազդեցությունը ուսումնասիրվել է կենդանի օրգանիզմներում՝ մկների վրա։ Պարզվել է, որ SLC35A4-MP-ն կարգավորում է միտոքոնդրիաների աշխատանքը և լիպիդային նյութափոխանակությունը, հատկապես դարչնագույն ճարպային (ջերմարյուն) նյութի մեջ։ Այս սպիտակուցի հեռացման դեպքում մկների դարչնագույն ճարպային բջիջներում միտոքոնդրիաները կորցնում են կառուցվածքային ամբողջականությունը, մեծանում են, դառնում անգործունակ և առաջացնում բորբոքային գործընթացներ։ Սա հանգեցնում է մարմնի՝ ցրտի կամ բարձր ճարպային սննդակարգին հարմարվելու ունակության նվազմանը։

Հեղինակները շեշտում են, որ քանի որ միտոքոնդրիաները առկա են մարմնի բոլոր տեսակի բջիջներում, SLC35A4-MP-ն կարող է դառնալ հզոր թիրախ՝ նյութափոխանակության խանգարումների և միտոքոնդրիալ ֆունկցիայի հետ կապված մի շարք հիվանդությունների բուժման համար՝ ճարպակալումից մինչև ծերացման գործընթացներ և այլ հիվանդություններ։