Կարճատեսության բռնկումը կապված է եղել տարածքի թույլ լուսավորության հետ. Cell Reports
12:55 22 փետրվարի, 2026Աշխարհում կարճատեսության արագ աճը սովորաբար կապում են էկրանի առջեւ անցկացրած ժամանակի ավելացման հետ: Սակայն Նյու Յորքի նահանգի համալսարանի օպտոմետրիայի քոլեջի հետազոտողներն առաջարկել են այլ վարկած. խնդիրը ոչ այնքան սարքերն են, որքան այդ սարքերին երկար ժամանակ մոտիկ գտնվելու եւ թույլ լուսավորության համադրությունը: Աշխատանքը հրապարակվել է Cell Reports ամսագրում:
«Կարճատեսությունը հասել է գրեթե համաճարակային մակարդակի ամբողջ աշխարհում, բայց մենք դեռեւս լիովին չենք հասկանում պատճառները»,- ասել է հետազոտության ավագ հեղինակ, SUNY-ի պրոֆեսոր Խոսե-Մանուել Ալոնսոն: Նրա խոսքով՝ հիմնական գործոնը կարող է լինել լույսի քանակը, որը հասնում է ցանցաթաղանթին տարածքում երկարատեւ տեսողական լարվածության ժամանակ:
Այսօր միոպիան վիճակ է, որի դեպքում հեռու գտնվող առարկաները մշուշոտ են թվում, ազդում է ԱՄՆ-ում եւ Եվրոպայում երիտասարդ չափահասների մոտավորապես 50 տոկոսի եւ Արեւելյան Ասիայի որոշ երկրներում մինչեւ 90 տոկոսի վրա: Չնայած գենետիկ նախատրամադրվածությունը դեր խաղում է, մի քանի սերունդների ընթացքում նման արագ աճը վկայում է շրջակա միջավայրի զգալի ազդեցության մասին:
Աշխատանքի հեղինակներն առաջարկում են միավորող նեյրոնային հիպոթեզ, որը կարող է բացատրել, թե ինչու են այդքան բազմազան գործոնները՝ սկսած ընթերցանությունից եւ սմարթֆոնի օգտագործումից մինչեւ ատրոպինի կաթիլներ եւ բացօթյա գործունեություն, ազդում կարճատեսության զարգացման վրա։
«Արեւի պայծառ լույսի տակ բիբը նեղանում է՝ պաշտպանելով աչքը, բայց միեւնույն ժամանակ թույլ է տալիս, որ բավականաչափ լույս հասնի ցանցաթաղանթին,- նշել է ասպիրանտ Ուրուշա Մահարջանը։- Երբ մարդը կենտրոնանում է փակ տարածքում գտնվող մոտիկ առարկաների վրա՝ հեռախոսի, պլանշետի կամ գրքի, բիբը նույնպես նեղանում է, բայց այս անգամ՝ սրությունը բարելավելու համար։ Եթե լուսավորությունը թույլ է, ցանցաթաղանթին հասնող լույսի քանակը կարող է զգալիորեն նվազել»։
Հիպոթեզի համաձայն՝ թույլ լուսավորության պայմաններում երկարատեւ մոտիկ աշխատանքը հանգեցնում է ցանցաթաղանթի անբավարար խթանման։ Սա կարող է խաթարել տեսողական համակարգի բնականոն զարգացումը եւ նպաստել կարճատեսության զարգացմանը։ Ընդհակառակը, պայծառ լույսի ազդեցությունն ապահովում է ֆիզիոլոգիական ավելի մեծ խթանման ռեժիմ։
Հետազոտողները նաեւ ցույց են տվել, որ մինուսական ոսպնյակները (որոնք օգտագործվում են կարճատեսությունը շտկելու համար) կարող են էլ ավելի նվազեցնել ցանցաթաղանթի լուսավորությունը՝ մեծացնելով բիբի նեղացումը ակոմոդացիայի մեխանիզմի միջոցով (աչքի օպտիկական ուժի փոփոխություններ մոտ հեռավորությունների վրա կենտրոնանալիս): Ազդեցությունն ուժեղանում է երկարատեւ տեսողական լարվածության դեպքում եւ ավելի ցայտուն է դառնում արդեն կարճատես պացիենտների մոտ։
Եթե այս հիպոթեզը հաստատվի, այն կարող է փոխել կանխարգելման մոտեցումները: Հեղինակների կարծիքով՝ բավարար լուսավորության պահպանումը եւ ակոմոդացիայի չափազանց մեծ բեռնվածության նվազեցումը կարեւոր են միոպիայի զարգացումը դանդաղեցնելու համար: Դրան կարելի է հասնել բազմաֆոկուսային ոսպնյակների, կոնտրաստի նվազեցման տեխնիկայի, ատրոպինի կաթիլների եւ հեռու օբյեկտների վրա կենտրոնանալու միջոցով՝ փողոցում կանոնավորապես գտնվելով: