Քաղցկեղը տարածվում է. դեպքերի թիվը ողջ աշխարհում մինչև 2050 թվականը կարող է հասնել մինչև 34 միլիոնի
08:34 10 հուլիսի, 2026Նոր գլոբալ հետազոտությունը զգուշացնում է․ աշխարհը բախվում է քաղցկեղի դեպքերի կտրուկ աճի: American Cancer Society-ի և International Agency for Research on Cancer-ի պատրաստած «Global Cancer Statistics, 2026» զեկույցի համաձայն, 2024 թվականին գրեթե 21 միլիոն մարդու մոտ քաղցկեղ կախտորոշվի, մոտ 9.8 միլիոնը կմահանա այդ հիվանդությունից։
Հետազոտության արդյունքները հրապարակվել են CA: A Cancer Journal for Clinicians-ում։
Գիտնականները նշել են, որ աշխարհում յուրաքանչյուր հինգերորդ մարդու մոտ կյանքի ընթացքում քաղցկեղ կախտորոշվի: Յուրաքանչյուր 9 տղամարդուց և յուրաքանչյուր 13 կնոջից մեկը կմահանա այդ հիվանդությունից։
Եթե ներկա միտումները շարունակվեն, քաղցկեղի նոր դեպքերի թիվը 2050 թվականը կարող է հասնել մինչև տարեկան 34 միլիոնի, ինչը 67 տոկոսով ավելի է, քան 2024 թվականին: Այս աճի հիմնական շարժիչ ուժերը կլինեն բնակչության ծերացումը և բնակչության աճը:
«Քաղցկեղը մնում է 21-րդ դարի հանրային առողջության ամենամեծ սպառնալիքներից մեկը և կյանքի տևողության աճի հիմնական խոչընդոտը», - ասել է առաջատար հեղինակ, դոկտոր Հյունա Սունգը։
Սակայն մասնագետներն ընդգծում են. քաղցկեղից մահերի զգալի թիվը կարելի է կանխել։ Հեղինակների գնահատականներով՝ մահերի գրեթե կեսից կարելի է խուսափել ռիսկը կառավարելու գործոնների նվազման շնորհիվ, էլ ավելի զգալի մասը՝ ի հաշիվ վաղ ախտորոշման և ժամանակին բուժման։
Հետազոտության գլխավոր հետևությունները
Քաղցկեղով հիվանդացության ռիսկը մեծապես տարբերվում է տարածաշրջանների միջև։
Քաղցկեղի դեպքերի մակարդակը տատանվում է մոտավորապես չորսից հինգ անգամ, ամենաբարձր ցուցանիշները գրանցվել են Ավստրալիայում և Նոր Զելանդիայում, իսկ ամենացածրը՝ Աֆրիկայի և Հարավային Ասիայի որոշ տարածաշրջաններում։ Մահացության ցուցանիշները տարբերվում են մոտավորապես երկու անգամ։
Թոքերի քաղցկեղը մնում է մահվան հիմնական պատճառը։
2024 թվականին կգրանցվեն թոքերի քաղցկեղի մոտ 2.6 միլիոն նոր դեպք և 1.9 միլիոն մահ։ Ծխախոտի օգտագործումը մնում է հիմնական պատճառը։
Կրծքագեղձի քաղցկեղը կանանց շրջանում առաջատար ախտորոշումն է։
Այն դարձել է աշխարհում երկրորդ ամենատարածված քաղցկեղը՝ մոտավորապես 2.4 միլիոն նոր դեպք և 694 հազար մահով։ Բուժման հասանելիությունը զգալիորեն ազդում է գոյատևման վրա. Արևմտյան Աֆրիկայում կանայք կրծքագեղձի քաղցկեղից մահանում են երկու անգամ ավելի հաճախ, քան Ավստրալիայում և Նոր Զելանդիայում, չնայած հիվանդացության ցածր ցուցանիշներին։
Հաստ աղիի քաղցկեղը շարունակում է տարածվել։
Այն զբաղեցնում է երրորդ տեղը նոր դեպքերի թվով և երկրորդ տեղը մահացության թվով՝ ավելի քան 2 միլիոն ախտորոշմամբ և մոտ 918 հազար մահով։
Լյարդի քաղցկեղը մնում է ամենամահացու ձևերից մեկը։
2024 թվականին այն մոտ 732 հազար մահվան պատճառ է դարձել։
Շագանակագեղձի քաղցկեղը տղամարդկանց համար ամենամեծ սպառնալիքն է։
Գրանցվել են մոտ 1.5 միլիոն նոր դեպք և 420 հազար մահ։ Մահացության ամենաբարձր ցուցանիշները դիտվում են Կարիբյան ավազանում և Սահարայից հարավ աֆրիկյան երկրներում։
Արգանդի վզիկի քաղցկեղը մնում է կանխարգելելի ողբերգություն։
Չնայած ՄՊՎ պատվաստման և սքրինինգի միջոցով կանխարգելման հնարավորությանը՝ այն մնում է կանանց շրջանում քաղցկեղից մահացության հիմնական պատճառը 26 երկրներում։
Ենթաստամոքսային գեղձի քաղցկեղը մնում է ամենավտանգավորներից մեկը։
Չնայած ախտորոշումների քանակով զբաղեցնում է ընդամենը 11-րդ տեղը, այն հանգեցրել է մոտ 491 հազար մահվան։
Գիտնականներն ընդգծում են․ յուրաքանչյուր երկիր ունի քաղցկեղի դեմ պայքարի իր հիմնական խնդիրները, ուստի համընդհանուր լուծում գոյություն չունի։ Բայց կանխարգելումը պետք է լինի գերակա խնդիր։
Ամենաարդյունավետ միջոցառումների շարքում մասնագետները նշում են.
- ծխելը թողնելը
- ալկոհոլի օգտագործման նվազեցումը
- քաղցկեղ առաջացնող վարակների դեմ պատվաստումը
- առողջ քաշի պահպանումը
- կանոնավոր ֆիզիկական ակտիվությունը
• հիվանդությունների վաղ հայտնաբերումը։