Մինչև 2050 թվականն աշխարհում քաղցկեղի նոր դեպքերի թիվը տարեկան հնարավոր է գերազանցի 35 միլիոնը. ԱՀԿ
22:39 20 հուլիսի, 2026Մինչև 2050 թվականը աշխարհում քաղցկեղի նոր դեպքերի քանակը տարեկան հնարավոր է գերազանցի 35 միլիոնը, ինչը 77%-ով ավելի է, քան 2022 թվականին: Նման կանխատեսում է արվել Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության և Քաղցկեղի հետազոտության միջազգային գործակալության (IARC) զեկույցում:
Փորձագետների գնահատականներով՝ 2022 թվականին ամբողջ աշխարհում արձանագրվել է ուռուցքաբանական հիվանդությունների շուրջ 20 միլիոն նոր դեպք, իսկ գրեթե 10 միլիոն մարդ մահացել է քաղցկեղից: Մասնագետները զգուշացնում են, որ հիվանդության աճող տարածվածությունը լրացուցիչ ծանրաբեռնվածություն կստեղծի առողջապահական համակարգերի համար, հատկապես ցածր և միջին եկամուտ ունեցող երկրներում:
Ըստ զեկույցի՝ քաղցկեղի դեպքերի թվի աճը պայմանավորված է միանգամից մի քանի գործոններով՝ բնակչության թվաքանակի աճով, կյանքի տևողության երկարացմամբ, բնակչության ծերացմամբ, ծխախոտի օգտագործմամբ, ճարպակալմամբ, անառողջ սննդակարգով, ալկոհոլի օգտագործմամբ, անբավարար ֆիզիկական ակտիվությամբ, շրջակա միջավայրի աղտոտվածությամբ, ինչպես նաև կանխարգելման, վաղ ախտորոշման և բուժման հարցում առկա անհավասար հասանելիությամբ:
Քաղցկեղի զարգացման ռիսկը բնականոն կերպով մեծանում է տարիքի հետ, քանի որ բջիջներում աստիճանաբար կուտակվում են գենետիկական փոփոխություններ: Բացի դրանից, բնակչության աճն ինքնին հանգեցնում է ուռուցքաբանական հիվանդությունների բացարձակ թվի ավելացմանը՝ նույնիսկ դրանց ի հայտ գալու հաճախականության անփոփոխ մնալու դեպքում:
Ավելի ու ավելի կարևոր դեր են խաղում նաև կենսակերպի գործոնները: Ծխելը մնում է քաղցկեղի հիմնական կանխարգելելի պատճառներից մեկը, իսկ ավելորդ քաշը, չհավասարակշռված սնունդը, ալկոհոլի չարաշահումը և նստակյաց կյանքը մեծացնում են ուռուցքների շատ տեսակների զարգացման հավանականությունը:
Լրացուցիչ ռիսկի գործոններ են օդի աղտոտվածությունը, արդյունաբերական քիմիական նյութերի և քաղցկեղածինների ազդեցությունն աշխատավայրում, հատկապես արագ զարգացող արդյունաբերություն ունեցող երկրներում:
ԱՀԿ տվյալներով՝ հիվանդացության առանձնապես արագ աճ է սպասվում այնպիսի երկրներում, ինչպիսին է Հնդկաստանը, որտեղ դրան նպաստում են բնակչության ծերացումը, ուրբանիզացումը, կենսակերպի փոփոխությունը, ճարպակալման տարածվածության աճը, ծխախոտի սպառումը և ախտորոշման ծրագրերի ընդլայնումը:
Փորձագետներն ընդգծում են, որ հնարավոր չէ կանխարգելել քաղցկեղի բոլոր դեպքերը, սակայն ուռուցքաբանական հիվանդությունների 30%-ից մինչև 50%-ը հնարավոր կերպով կարելի է խուսափել՝ շնորհիվ առողջ կենսակերպի և հանրային առողջապահության արդյունավետ միջոցառումների: Հիմնական հանձնարարականների թվում են՝ ծխախոտից լիովին հրաժարվելը, ալկոհոլի օգտագործման սահմանափակումը, մարմնի նորմալ քաշի պահպանումը, կանոնավոր ֆիզիկական ակտիվությունը, հավասարակշռված սննդակարգը, պատվաստումը մարդու պապիլոմավիրուսի (ՄՊՎ) և հեպատիտ B-ի դեմ, ինչպես նաև մասնակցությունը սքրինինգային ծրագրերին՝ ուռուցքաբանական հիվանդությունների վաղ հայտնաբերման համար:
Զեկույցի հեղինակները նշում են, որ կանխարգելման ուժեղացումը, վաղ ախտորոշման ծրագրերի ընդլայնումը և ժամանակակից բուժման հասանելիության ապահովումը կլինեն այն առանցքային քայլերը, որոնք հնարավորություն կտան նվազեցնել քաղցկեղի գլոբալ բեռը հաջորդող տասնամյակների ընթացքում: