Ուսումնասիրություն. Կլիմայի փոփոխության պատճառով անտառային հրդեհների ծուխը գնալով ավելի վտանգավոր է դառնում հղիների համար
10:41 12 օգոստոսի, 2026«Frontiers in Environmental Health» ամսագրում հրապարակված ուսումնասիրությունը հետևել է ԱՄՆ-ում անտառային հրդեհներից մանր մասնիկային նյութի (PM2.5) ազդեցությանը 2003-ից 2019 թվականներին: Գիտնականները պարզել են, որ չնայած տրանսպորտից և արդյունաբերությունից արտանետումները նվազել են, ավելի հաճախակի և ինտենսիվ անտառային հրդեհներից առաջացող ծուխը չեզոքացնում է հանրային առողջապահության ոլորտում արձանագրված առաջընթացի մի մասը:
Euronews-ը հաղորդում է, որ ուսումնասիրությունը պարզել է, որ անտառային հրդեհների ծխի ազդեցությունը նախածննդյան շրջանում գտնվող կանանց վրա՝ վերլուծված 17 տարիների ընթացքում, ավելի քան կրկնապատկվել է, մասնավորապես ԱՄՆ արևմտյան նահանգներում, որտեղ հրդեհների ավելի երկար սեզոնները դարձել են նորմա: Հետազոտողները գնահատում են, որ հղի կանանց համար օդի որակը գերազանցող օրերի մոտ 65%-ը պայմանավորված էր անտառային հրդեհների ծխի ազդեցությամբ:
«Անտառային հրդեհների ակտիվության աճը համակարգված կերպով չեղարկում է հղի կանանց համար օդի որակի բարելավումները, որոնք ձեռք են բերվել [մարդածին արտանետումների] կրճատման միջոցով, անհամաչափորեն ազդելով ցածր եկամուտ ունեցող, գյուղական և բնիկ համայնքների վրա: Քանի որ անտառային հրդեհների ակտիվությունը շարունակում է ակտիվանալ, դա կարող է ավելի խաթարել այդ ձեռքբերումները», - նշում են հետազոտողները:
PM2.5-ը մանրադիտակային մասնիկներ են, որոնք կարող են խորը թափանցել թոքերի մեջ և մտնել արյան մեջ։ Դրանք վաղուց կապված են հղիության անբարենպաստ արդյունքների հետ, այդ թվում՝ վաղաժամ ծննդաբերության և ցածր քաշով նորածինների ծննդյան հետ։ Հետազոտողները նշում են, որ անտառային հրդեհների հետևանքով արտանետվող PM2.5-ը կարող է նույնիսկ ավելի թունավոր լինել, քան տրանսպորտային կամ արդյունաբերական աղբյուրներից առաջացող աղտոտումը՝ իրենց բարդ քիմիական կազմի պատճառով։
Եվրոպան ամեն ամառ բախվում է մի շարք ավերիչ անտառային հրդեհների՝ Հունաստանից և Պորտուգալիայից մինչև Իսպանիա և հարավային Ֆրանսիա։ Սա գիտնականներին և առողջապահական մարմիններին ստիպել է զգուշացնել, որ կլիմայի փոփոխությունը ստեղծում է նոր հանրային առողջապահական ռիսկեր՝ ավելի ակնհայտ ավերիչ հետևանքների հետ մեկտեղ։
Եվրամիության կլիմայական ծառայությունը և առողջապահական մարմինները բազմիցս զգուշացրել են, որ բարձրացող ջերմաստիճանը մեծացնում է անտառային հրդեհների հաճախականությունն ու ինտենսիվությունը՝ միլիոնավոր եվրոպացիների ենթարկելով ծխի ազդեցությանը, որը կարող է հարյուրավոր կամ նույնիսկ հազարավոր կիլոմետրեր անցնել սահմաններից։
Քանի որ կլիմայի փոփոխությունը արագանում է, փորձագետները նշում են, որ կառավարությունները կարող են անհրաժեշտություն ունենալ ընդլայնել խոցելի խմբերի, այդ թվում՝ հղի կանանց առողջության պաշտպանության առաջարկությունները, բարելավել ծխի ամպի կանխատեսումը, վաղ նախազգուշացումներ տալ առողջական ռիսկերի մասին և ապահովել մաքուր ներքին օդի հասանելիությունը խոշոր անտառային հրդեհների ժամանակ։
Ուսումնասիրությունը ընդգծում է քաղաքականության մշակողների համար անհարմար մի պարադոքս. մարդածին օդի աղտոտվածության հետևանքով առաջացող ռիսկերի նվազեցմանն ուղղված տասնամյակների ներդրումները խաթարվում են հենց կլիմայի փոփոխության պատճառով։ Նույնիսկ քաղաքները ավելի մաքուր դառնալուն զուգընթաց, ծայրահեղ եղանակային իրադարձությունները ստեղծում են աղտոտման նոր աղբյուրներ, որոնց հետ առողջապահական համակարգերը պետք է սովորեն հաղթահարել։