13:15 4 սեպտեմբերի, 2026
Իրվայնի Կալիֆոռնիայի համալսարանի ամերիկացի հետազոտողները պարզել են, թե հատկապես ինչպես է ֆրուկտոզան (պտղաշաքարը) առաջացնում գիրություն՝ բացի հավելյալ կալորիաներ ավելացնելուց: Պարզվել է, որ այդ նյութը ֆիզիկապես վերակառուցում է բարակ աղիքը՝ ստիպելով օրգանիզմին յուրացնել ավելի շատ սննդային ճարպեր: Աշխատանքը հրապարակվել է Science Advances ամսագրում:
Կրծողների հետ իրականացված փորձարկումների ընթացքում կենսաբանները կենտրոնացել են կետոհեքսոկինազ-C ֆերմենտի վրա, որը պատասխանատու է բարակ աղիքում շաքարի տրոհման համար: Արդյունքները ցույց են տվել, որ քաղցր բաղադրիչի ավելցուկի դեպքում այս գործընթացը խաթարում է միկրոբիոմի հավասարակշռությունը: Աղիքների պատերում իմունային բջիջների քանակի նվազումը հանգեցնում է ճարպերը ներծծող լիմֆատիկ մազանոթների (լակտեալների) կրճատմանը:
Հետազոտության շրջանակում մկներին 12 շաբաթ շարունակ օշարակով ջուր են տվել: Այն կրծողները, որոնց մոտ արհեստականորեն անջատել էին ֆերմենտի արտադրությունը, սպառել են նույնքան կալորիա, սակայն զգալիորեն ավելի դանդաղ են քաշ հավաքել և պահպանել են գլյուկոզայի բնականոն մակարդակը: Փոփոխված աղիքային բակտերիաների փոխպատվաստումը այն կենդանիներին, որոնց ֆերմենտներին չէին միջամտել, հաստատել է այս ազդեցությունը: «Մենք հայտնաբերել ենք ֆրուկտոզայի տրոհման անսպասելի դերը միկրոբիոմի կարգավորման և սննդային ճարպերի ներծծման գործում»,- պարզաբանում են աշխատանքի հեղինակները:
Եթե նկարագրված գործընթացը մարդու օրգանիզմում ընթանում է նույն կերպ, ապա դա բացատրում է մեծ քանակությամբ ճարպեր և ածխաջրեր համակցող դիետաների առանձնահատուկ վնասը: Ապագայում այս բացահայտումը կարող է հանգեցնել գիրության բուժման նոր մեթոդների ստեղծմանը: Օրինակ՝ բժիշկները ծրագրում են մշակել դեղամիջոցներ, որոնք կարգելափակեն կետոհեքսոկինազի աշխատանքը՝ լիպիդների չափից ավելի կուտակումը կանխելու համար:
Ֆրուկտոզայի բարձր պարունակությամբ եգիպտացորենի օշարակը լայնորեն կիրառվում է սննդի արդյունաբերության մեջ՝ գազավորված ըմպելիքները, թխվածքաբլիթները և վերամշակված մթերքները քաղցրացնելու համար, քանի որ այն ավելի էժան է, քան սովորական շաքարը, և բարելավում է մթերքի համը: Ի տարբերություն գլյուկոզայի, ֆրուկտոզան նյութափոխանակվում է հիմնականում լյարդում, իսկ դրա ավելցուկը սերտորեն կապված է ինսուլինակայունության և մետաբոլիկ համախտանիշի զարգացման հետ: Նման հավելումների օգտագործման կրճատումը մնում է ավելորդ քաշի կանխարգելման հիմնական միջոցներից մեկը: