«Ուղեղի տարիքն» իրական տարիքից ամենաշատն առաջ է անցել դեմենցիայի դեպքում․ PLOS Medicine

Գիտնականները պարզել են, թե նյարդաբանական և հոգեկան որ խանգարումներն են ամենաշատն արագացնում ուղեղի ծերացումը։ «Ուղեղի տարիքն» իրական տարիքից ամենից արագ առաջ է անցել նեյրոդեգեներատիվ հիվանդությունների, առաջին հերթին՝ Ալցհայմերի հիվանդության դեպքում։ Հետազոտությունը հրապարակվել է PLOS Medicine ամսագրում։

Չինաստանից ժամանած գիտնականները մոդել են վարժեցրել, որը ՄՌՏ լուսանկարներով գնահատում է ուղեղի «կենսաբանական տարիքը», ապա համեմատել են շուրջ 45․9 հազար առողջ մարդկանց և տարբեր խանգարումներ ունեցող 2698 պացիենտների տվյալները։ Որպես ցուցանիշ ծառայել է մարդու իրական տարիքի և ուղեղի վիճակից ելնելով նեյրոնային ցանցի «հաշվարկած» տարիքի տարբերությունը։

Ուղեղն ամենաշատը «ծերացել է» Ալցհայմերի հիվանդության և թեթև ճանաչողական խանգարումների ժամանակ։ Նկատելիորեն արագացված ծերացում են արձանագրել նաև կախվածությունների և մի շարք հոգեկան խանգարումների ժամանակ։ Իսկ ահա ուշադրության պակասի և հիպերակտիվության խանգարման (ՈՒՊՀԽ) ու աուտիզմի սպեկտրի խանգարումների դեպքում նորմայից էական շեղումներ ընդհանուր առմամբ չեն գտնվել։

Հետաքրքիր է, որ տարբեր խնդիրներ «հարվածել են» ուղեղի տարբեր հատվածներին․ հոգեկան խանգարումներն ազդել են հիմնականում ճակատային և քունքային բլթերի վրա, կախվածությունները՝ ուշադրության և ինքնավերահսկողության հետ կապված ցանցերի, իսկ դեմենցիան՝ կեղևի ճակատային և ծծկերային հատվածների վրա։ Սա ցույց է տալիս, որ «ուղեղի արագացված ծերացումը» մեկ միասնական գործընթաց չէ, այլ տարբեր սցենարների համախումբ։ Նման մոտեցումը հեռանկարում կարող է օգնել ավելի վաղ հայտնաբերել ռիսկի խմբերը և ավելի ճշգրիտ գնահատել, թե այս կամ այն հիվանդությունն ինչպես է ազդում ուղեղի վրա, թեև խոսքը դեռևս վիճակագրական օրինաչափությունների, այլ նախապես պատրաստի ախտորոշիչ գործիքի մասին է։

Ուղեղի «կենսաբանական տարիքի» գաղափարը, որը կարող է տարբերվել անձնագրային տարիքից, վերջին տարիներին ակտիվորեն զարգանում է․ ՄՌՏ լուսանկարով նեյրոնային ցանցը գնահատում է, թե որքանով է ուղեղը «մաշվել»։ Եթե այն ավելի ծեր է թվում, քան իրական տարիքն է, դա կարող է վկայել հիվանդությունների ծածուկ ռիսկի մասին։ Նոր աշխատանքը ցույց է տալիս, որ տարբեր հիվանդություններ ուղեղի վրա տարբեր «հետք» են թողնում, ինչը հեռանկարում կօգնի դրանք տարբերակել վաղ փուլերում։