Ուղեղի ակտիվությունը կարող է կանխատեսել Ալցհայմերի հիվանդությունն՝ ախտանիշների ի հայտ գալուց տարիներ առաջ. Science Advances
22:48 5 նոյեմբերի, 2026Ուղեղի ակտիվության բնույթը կարող է օգնել կանխատեսել Ալցհայմերի հիվանդության զարգացումը հիշողությանն առնչվող խնդիրների ի հայտ գալուց մի քանի տարի առաջ: Նման եզրակացության են հանգել Սթենֆորդի համալսարանի հետազոտողները, որոնք ֆունկցիոնալ մագնիսառեզոնանսային շերտագրության հիման վրա մշակել են ճանաչողական անկման ռիսկի գնահատման համակարգ: Հետազոտության արդյունքները հրապարակվել են Science Advances հանդեսում:
Գիտնականները համեմատել են 75-ից բարձր տարիքի 180 մարդկանց ուղեղի սկանավորման տվյալները, որոնց հիշողությունը բացառապես լավն է եղել իրենց տարիքի համար, և Ալցհայմերի հիվանդությամբ 110 բուժառուների տվյալները: Հետազոտողները բնորոշ տարբերություններ են հայտնաբերել ուղեղի տարբեր շրջանների ակտիվության և փոխազդեցության մեջ:
Այս տվյալների հիման վրա նրանք մշակել են ARC համակարգը, որը հնարավորություն է տալիս գնահատել, թե որքանով է ուղեղի ակտիվությունը համապատասխանում ճանաչողական ունակությունների տարիքային անկման նկատմամբ կայուն մարդկանց պրոֆիլին, թե, ընդհակառակը, հիշեցնում է Ալցհայմերի հիվանդության պատկերը: Այդ երկու խմբերի տարբերակման ժամանակ համակարգի ճշգրտությունը կազմել է մոտ 85%:
Այնուհետև գիտնականներն ստուգել են այն 55–70 տարեկան ավելի քան 1300 մարդկանց տվյալների հիման վրա, որոնք հետազոտության պահին ճանաչողական խանգարումների նշաններ չեն ունեցել: Ավելի արտահայտված «ալցհայմերյան» պրոֆիլ ունեցող մասնակիցներն այնուհետև ցուցաբերել են հիշողության, ուշադրության և մտածողության այլ ունակությունների ավելի արագ վատթարացում: Նրանցից ոմանց մոտ միաժամանակ զարգացել են ուղեղի բնորոշ փոփոխություններ, և ախտորոշվել է Ալցհայմերի հիվանդություն: Առանձին դեպքերում դիտարկումը տևել է մինչև 12 տարի:
Ըստ հեղինակների՝ ARC համակարգը ճանաչողական անկման կանխատեսման հարցում ոչ պակաս արդյունավետ է եղել, քան գոյություն ունեցող որոշ բիոմարկերներ և գենետիկական ցուցանիշներ, իսկ դրանց համատեղ օգտագործումը բարձրացրել է կանխատեսման ճշգրտությունը:
Հեռանկարում հետազոտողները հույս ունեն պարզել, թե արդյոք հնարավոր է փոխել ուղեղի ակտիվության անբարենպաստ օրինաչափությունները ճանաչողական մարզումների կամ տրանսկրանիալ մագնիսական խթանման միջոցով: Սակայն առայժմ նման մոտեցումները Ալցհայմերի հիվանդության կանխարգելման համար ստուգված չեն:
Հեղինակներն ընդգծում են, որ ARC համակարգը դեռևս նախատեսված չէ ախտորոշման համար և թույլ չի տալիս միանշանակ կանխատեսել կոնկրետ մարդու ճակատագիրը: Դրա պոտենցիալ արժեքը ռիսկի վաղ փուլում հայտնաբերելն է, երբ կոգնիտիվ խանգարումները դեռևս չեն դրսևորվել: