Ուղեղը կարող է ավելի վատ ամրապնդել հիշողությունները քնի մեջ, եթե անգամ քունը նորմալ է թվում. Neuron
18:43 8 նոյեմբերի, 2026Հետազոտողները հայտնաբերել են ուղեղի բջիջների խումբ, որոնք կարևոր դեր են խաղում քնի ընթացքում հիշողությունների ամրապնդման գործում: Մկների վրա կատարված փորձերը ցույց են տվել, որ այդ նեյրոնների ակտիվության ճնշումը խաթարում է հիշողությունը, չնայած քնի նորմալ պարամետրերը մնում են անփոփոխ: Հետազոտության արդյունքները հրապարակվել են Neuron ամսագրում:
Չինաստանի գիտությունների ակադեմիայի նեյրոգիտությունների ինստիտուտից Մին Շուի և Վանլին Պենի գլխավորած գիտնականների խումբն ուսումնասիրել է հիպոկամպի նեյրոնները, որն ուղեղի այն հատվածն է, որը պատասխանատու է ուսուցման և հիշողության համար: Այդ բջիջները հատկապես ակտիվ են դանդաղ ալիքային քնի ժամանակ և մասնակցում են էլեկտրական ակտիվության կարճատև պոռթկումների ձևավորմանը, որոնք կոչվում են հիպոկամպային ալիքներ: Այդ ալիքները կապված են նոր հիշողությունների վերակտիվացման և ամրապնդման հետ:
Փորձերից մեկի ժամանակ մկներին տրվել են երկու նույնական առարկաներ՝ ուսումնասիրելու համար, ապա հինգ ժամով վերադարձրել են իրենց տնային վանդակներ: Այդ ընթացքում կենդանիները հիմնականում քնել են: Հաջորդ փորձարկումից առաջ գիտնականները տեղափոխել են առարկաներից մեկը: Վերահսկիչ խմբի մկներն ավելի հաճախ են ուսումնասիրել փոփոխված առարկան՝ ցույց տալով, որ հիշում են դրա նախորդ գտնվելու վայրը: Կենդանիները, որոնց նեյրոնները ճնշվել էին մարզումից հետո, գրեթե չեն ցուցաբերել նման նախընտրություն: Այս բջիջների դանդաղ ալիքային քնի ընթացքում ճնշումը նույնպես վատթարացրել է հիշողությունը: Արթուն լինելու կամ REM քնի ընթացքում միջամտությունը նմանատիպ ազդեցություն չի ունեցել: Առանձին փորձի ժամանակ միջամտությունը նաև վատթարացրել է մկների սոցիալական հիշողությունը. կենդանիներն ավելի քիչ էին կարողանում տարբերակել ծանոթ և անծանոթ ցեղակիցներին:
Հետազոտողները պարզել են, որ նեյրոնային ակտիվությունը կապված է ացետիլխոլինի հետ՝ քիմիական միջնորդ, որի մակարդակը նվազում է դանդաղ ալիքային քնի ընթացքում: Chrm2 գենը կոդավորում է այն ռեցեպտորը, որի միջոցով ացետիլխոլինը ճնշում է այդ բջիջների ակտիվությունը: Երբ ացետիլխոլինի խտությունները նվազում են, արգելակումը թուլանում է, և նեյրոնները կարող են ավելի ակտիվորեն մասնակցել հիպոկամպային ալիքների ձևավորմանը։
Մարդու ուղեղի վերաբերյալ առկա տվյալների վերլուծությունը բացահայտել է նմանատիպ բջջային պոպուլյացիա, սակայն դրա դերը մարդու հիշողության և քնի մեջ դեռևս պարզաբանման կարիք ունի: Հեղինակները կարծում են, որ արդյունքները կարող են օգնել հետազոտել կոգնիտիվ խանգարման մեխանիզմները: Միևնույն ժամանակ, դեռևս հայտնի չէ, թե արդյոք հայտնաբերված մեխանիզմը կարող է օգտագործվել բուժման մեթոդներ մշակելու համար: