Շվեդիայի և ԱՄՆ-ի կենսաբանները կանանց մոտ բազմաթիվ աուտոիմուն հիվանդությունների անսովոր հաճախակի զարգացումը կապում են Xist գենի ակտիվության հետ, որը պատասխանատու է նրանց բջիջներում կանացի երկու X քրոմոսոմներից մեկի «անջատման» համար: ԴՆԹ-ի այս հատվածով կոդավորված մոլեկուլների մուտքն արյան մեջ առաջացնում է ուժեղ աուտոիմուն ռեակցիա։ Այս մասին հայտնում է Սթենֆորդի համալսարանի բժշկական դպրոցի մամուլի ծառայությունը։

«Նախկինում բոլոր փորձերն իրականացվել են արական բջիջների ստանդարտ կուլտուրաների վրա, որոնք չեն արտադրում Xist մոլեկուլներ և հարակից սպիտակուցներ և ԴՆԹ շղթաներ: Այդ իսկ պատճառով մենք չգիտեինք Xist համալիրների հակամարմինների առկայության մասին, որոնք կանանց մոտ աուտոիմուն հիվանդությունների զարգացման հիմնական շարժիչ պատճառներից են»,- ասում է Սթենֆորդի համալսարանի (ԱՄՆ) պրոֆեսոր Հովարդ Չանգը:

Կան բազմաթիվ լուրջ հիվանդություններ, ինչպիսիք են գայլախտը և 1-ին տիպի շաքարախտը, որոնց զարգացումը պայմանավորված է իմունային համակարգի անսարքությամբ, որի հետևանքով նրա բջիջները հարձակվում են մարդու մարմնի տարբեր օրգանների և հյուսվածքների վրա: Այս աուտոիմուն հիվանդությունները կանանց մոտ մի քանի անգամ ավելի հաճախ են հանդիպում, քան տղամարդկանց, որոնց պատճառներն այժմ ակտիվորեն ուսումնասիրվում են կենսաբանների և բժիշկների կողմից։

Գիտնականները պարզել են, որ պատճառներից մեկն այն է, որ կանանց բջիջներն արտադրում են մեծ քանակությամբ ՌՆԹ մոլեկուլներ, որոնք պատասխանատու են երկու X քրոմոսոմներից մեկի «անջատման» համար: Այս գործընթացում առանցքային դեր է խաղում Xist գենը, որը պատասխանատու է հատուկ երկար ՌՆԹ մոլեկուլի արտադրության համար, որը միանում է անակտիվացված X քրոմոսոմին և թույլ չի տալիս բջիջը կարդալ դրա վրա տեղակայված գեները։

Վերջերս կենսաբանները հայտնաբերել են, որ որոշ սպիտակուցներ, որոնք կապվում են այս ՌՆԹ մոլեկուլին և օգնում են նրան ճնշել X քրոմոսոմը, կարող են ուժեղ իմունային պատասխան առաջացնել: Սա գիտնականներին ստիպեց ուսումնասիրել, թե ինչպես է կաթնասունների անձեռնմխելիությունը արձագանքում Xist-ի կողմից կոդավորված ՌՆԹ մոլեկուլներին, ինչպես նաև ուսումնասիրելու հիվանդների արյան նմուշները՝ այդ միացությունների նկատմամբ հակամարմինների առկայության համար:

Փորձերը ցույց են տվել, որ ՌՆԹ-ի այս շղթան և հարակից սպիտակուցները հրահրում են գայլախտի անալոգի զարգացումը ինչպես էգ, այնպես էլ արու մկների մոտ, ինչը հանգեցնում է մեծ թվով օրգանների վնասմանը: Գիտնականները նաև հակամարմիններ են հայտնաբերել այս բիոմոլեկուլների դեմ գայլախտով, սկլերոդերմայով և Վագների հիվանդությամբ ավելի քան 100 հիվանդների արյան նմուշներում: Այս ամենը խոսում է այն մասին, որ Xist գենը մեծապես որոշում է կանանց բարձր ընկալունակությունն աուտոիմուն հիվանդությունների նկատմամբ, եզրակացրել են գիտնականները։