Ալցհայմերի հիվանդությունը խաթարում է ուղեղի բջիջների ցիրկադային ռիթմերը, որոնք պատասխանատու են թունավոր վահանիկների մաքրման համար: Այս եզրակացությանն են հանգել Վաշինգտոնի համալսարանի բժշկական դպրոցի գիտնականները: Ուսումնասիրությունը հրապարակվել է Nature Neuroscience (NatNeuro) բժշկագիտական հանդեսում:

Ալցհայմերի հիվանդությունը հաճախ ուղեկցվում է քնի խանգարումներով. հիվանդները գիշերը վատ են քնում, ցերեկը քնկոտություն են զգում և երեկոյան տառապում են շփոթմունքից: Այս ախտանիշները վաղուց կապված են կենսաբանական ժամացույցի խափանման հետ, բայց մեխանիզմը մնում էր անհասկանալի:

Նյարդաբան Էրիկ Մուզիկի գլխավորած թիմը պարզել է, որ հիվանդության հիմնական նշան ամիլոիդ վահանիկները խաթարում են հարյուրավոր գեների գործառույթը, որոնք կարգավորում են միկրոգլիայի և աստրոցիտների ցիրկադային ռիթմերը: Այս բջիջները գործում են որպես ուղեղի «մաքրողներ». միկրոգլիան հյուսվածքը մաքրում է տոքսիններից և մեռած բջիջներից, մինչդեռ աստրոցիտները աջակցում են նեյրոնների աշխատանքին:

Մկների վրա կատարված փորձերի ժամանակ հետազոտողները ցույց տվեցին, որ երբ ամիլոիդը կուտակվում է, այդ բջիջներում գեների ակտիվության սովորական ռիթմերը խաթարվում են՝ կարգավորված համակարգը վերածելով քաոսային համակարգի: Արդյունքում, խաթարվում է ամիլոիդի մաքրման համար պատասխանատու մեխանիզմների համաժամանակյա գործունեությունը: Ավելին, ամիլոիդը ստեղծում է «նոր ռիթմեր» բորբոքման հետ կապված հարյուրավոր այլ գեներում։

Նախկինում Մուզիկի խումբը նույնականացրել էր YKL-40 սպիտակուցը, որի մակարդակը տատանվում է կախված ցիրկադային ցիկլից: Այս փոփոխությունները կապված են նաև Ալցհայմերի հիվանդության առաջացման ռիսկի հետ: Այժմ հետազոտողները կարծում են, որ միկրոգլիայի և աստրոցիտների նորմալ ռիթմերի վերականգնումը կարող է դառնալ նոր թերապևտիկ տարբերակ։

«Մենք նոր ենք սկսում հասկանալ, թե ինչպես է ներքին ժամացույցն ազդում ուղեղի առողջության վրա: Հնարավոր է՝ ապագայում մենք սովորենք վերահսկել՝ ամրապնդել, թուլացնել կամ վերահղել այն ճիշտ բջիջներում»,- նշել է Մուզիկը: