նախընտրելի դարձնել
Ցավի կառավարումը ժամանակակից բժշկության համեմատաբար նոր, սակայն սրընթաց զարգացող ոլորտ է, որն ամբողջ աշխարհում վաղուց ինքնուրույն կլինիկական ճյուղ է համարվում: Այն միավորում է բազմամասնագիտական մոտեցումը՝ խրոնիկական և սուր ցավի ախտորոշման, անհատականացված թերապևտիկ ռազմավարությունների մշակմանը, միջամտությունները, որոնք ուղղված են բուժառուի կյանքի որակի բարելավմանը և հաշմանդամություն առաջացնող հետևանքների կանխարգելմանը: Ցավի կառավարման մասնագետների (pain management) նպատակը ոչ միայն ախտանիշների ժամանակավոր մեղմացումն է, այլև ցավի ծագումը հասկանալը, դրա մեխանիզմները փոփոխելը և լիարժեք ֆունկցիոնալության վերականգնումը:
Այս ոլորտի նկատմամբ աճող հետաքրքրության և ցավի բուժման համակարգային մոտեցման անհրաժեշտության ֆոնին այսօր Երևանում բացվեց ցավի բժշկության առաջին հայկական միջազգային կոնգրեսը: Ֆորումը միավորել է տարբեր երկրների առաջատար մասնագետներին, կլինիկայում աշխատող բժիշկների և հետազոտողներին՝ քննարկելու համար Հայաստանում և տարածաշրջանում այս ոլորտի զարգացման նոր մոտեցումները, չափանիշները և հեռանկարները:
Ցավազերծումը մարդու հիմնարար իրավունք է
Բացելով Կոնգրեսի աշխատանքները՝ անեսթեզիոլոգ և պալիատիվ խնամքի և ցավի կառավարման մասնագետ Նարինե Մովսիսյանը հիշեցրեց, որ ամբողջ աշխարհում միլիոնավոր մարդիկ տառապում են խրոնիկական և վատ վերահսկվող ցավից, որը ոչ միայն ազդում է նրանց ֆիզիկական վիճակի և կյանքի որակի վրա, այլև անդրադառնում է մարդկային արժանապատվության վրա։
«Աշխատելով քաղցկեղի ցավի հետ՝ ես առանձնապես լավ եմ հասկանում, թե որքան կարևոր է, որ հիվանդության դժոխքով անցնող մարդը ազատվի առնվազն մեկ ախտանիշից՝ ցավից»,- ասաց նա։
Ըստ նրա՝ չնայած բժշկական առաջընթացին, շատ բուժառուներ առաջվա պես զրկված են արդյունավետ ցավազրկումից։ Պատճառները հայտնի են՝ սահմանափակ ռեսուրսներ, մասնագիտական գիտելիքների պակաս, դեղերի հասանելիությանն առնչվող խնդիրներ, վարչական և մշակութային խոչընդոտներ, առասպելներ և նախապաշարմունքներ, որոնք խոչընդոտում են ցավի կառավարման համապատասխան պրակտիկայի զարգացմանը։
Նա հավելեց, որ պալիատիվ բժշկությունը Հայաստանում նույնպես բավականաչափ զարգացած չէ։ Մովսիսյանն ընդգծեց, որ առավել արժեքավոր է, որ լսարանում էին հավաքվել առաջատար մասնագետներ, հետազոտողներ, պետական կառույցների ներկայացուցիչներ և կրթական ծրագրերի ղեկավարներ՝ մարդիկ, որոնց միավորում է այն համոզմունքը, որ ցավազերծումը մարդու հիմնարար իրավունք է՝ անկախ երկրի զարգացման մակարդակից։
Նա նշեց, որ Հայաստանում ցավի կառավարմանն առնչվող ոլորտներն ակտիվորեն զարգանում են, աճում է միջպետական համագործակցությունը, իսկ հեռավար ուսուցման և հեռաբժշկության տեխնոլոգիաները հնարավորություն են ընձեռում ավելի ու ավելի շատ մասնագետների ներգրավել։
ՀՀ-ում անհրաժեշտ է ցավի բժշկության մասնագետների ցանց ստեղծել
Իր ելույթում Հայաստանի ցավի բժշկության ազգային ասոցիացիայի նախագահ Ավետիս Ավետիսյանն ընդգծեց, որ այսօր առանցքային խնդիրը ոչ թե գործունեության նմանեցումն է, այլ ցավի կառավարման մասնագետների ազգային ցանցի իրական ստեղծումը։ Նա շեշտեց, որ մասնագիտական համայնքում հաճախ գայթակղություն է առաջանում «ցուցադրել» հաջողված նախագծերը և ձևացնել, թե ավելի առաջադեմ են, քան իրականում կան, սակայն այդ մոտեցումը զուրկ է կայուն առաջընթացից։
Ավետիսյանը նշեց, որ վերջին տասը տարիների ընթացքում Հայաստանում որակական տեղաշարժ է տեղի ունեցել. երևան են եկել մի քանի միջամտական ռադիոլոգիայի կենտրոններ, իսկ մասնավոր և պետական հաստատությունները սկսել են կիրառել խրոնիկական ցավի բուժման ժամանակակից մոտեցումներ։ Սակայն առանցքային խնդիրը մնում է՝ կայուն մասնագիտական համագործակցության բացակայությունը։ «Մենք չենք շփվում միմյանց հետ»,- նշեց նա՝ ընդգծելով, որ առկա նախաձեռնությունները զարգացել են անջատաբար կամ մրցակցային պայմաններում։
Նա առաջարկեց համեմատել իրավիճակն այլ բժշկական ոլորտների հետ, որոնք Հայաստանում վաղուց ինստիտուցիոնալացված են ՝ օստեոպորոզ, գինեկոլոգիա և ատամնաբուժություն: Նրանց մասնագիտական համայնքները ձևավորվել են, և նրանց միջոցառումները ավտոմատ կերպով լցնում են դահլիճները: Սակայն ցավի կառավարման ոլորտում գլոբալ հայեցակարգը բավարար թվով մասնագետների կողմից դեռևս չի ընկալվել: Եթե դա տեղի ունենար, ասաց Ավետիսյանը, յուրաքանչյուր բժշկական կենտրոն և կլինիկա արդեն առնվազն մեկ ցավի կառավարման գրասենյակ կունենար:
Խոսելով մասնագետների ազգային ցանցի ձևավորման մասին՝ նա ընդգծեց, որ այդ գործընթացն արդեն մեկնարկել է. քննարկումներ են ընթանում ինչպես հիմնարար հետազոտությունների, այնպես էլ տրանսլյացիոն բժշկության վերաբերյալ, ամրապնդվում է գիտնականների և կլինիկայում աշխատող հետազոտող բժիշկների միջև երկխոսությունը: Ըստ նրա՝ այդ ուղին անխուսափելի է. հենց այդպես են ստեղծվում մասնագիտական համայնքները:
Հայստանում ցավի բժշկության առաջին միջազգային կոնգրեսն անցկացվում է երկրորդ Armenian International Healthcare Expo 2025-ի շրջանակում, որը մեկ տանիքի տակ է միավորում տասնյակ բժշկական հաստատություններ, լաբորատորիաներ և բժշկական սարքավորումների մատակարարներ: Ցուցահանդեսը և կոնգրեսը կտևեն չորս օր՝ նոյեմբերի 27-30-ը:
