«Ես արժանապատիվ մարդ եմ», «Ես ընտրում եմ երջանկությունը» — այսպիսի արտահայտություններ պարբերաբար հայտնվում են սոցիալական ցանցերում։ Խոստումը պարզ է հնչում՝ կրկնեք դրական պնդումները և կդառնաք ավելի հանգիստ, ինքնավստահ ու երջանիկ։ Հոգեբանները պատմել են, թե արդյոք գիտությունը հաստատում է աֆիրմացիաների օգտակարությունը։ Այս մասին հայտնում է The Conversation պորտալը։

2025 թվականին հրապարակվել է մի ակնարկ, որն ամփոփել է 67 հետազոտությունների տվյալներ, որտեղ մասնակիցները գրել կամ բարձրաձայն արտասանել են դրական աֆիրմացիաներ։ Վերլուծությունը ցույց է տվել, որ էֆեկտը իրականում կա, բայց այն մեծ չէ. պնդումները չափավոր կերպով բարելավել են ինքնաընկալումը և սոցիալական կապվածության զգացումը։ Առանձին աշխատանքներում արձանագրվել են ավելի արտահայտված արդյունքներ։ Օրինակ՝ կրծքագեղձի քաղցկեղի քիմիոթերապիա անցնող կանանց մոտ երաժշտության և ձայնագրված աֆիրմացիաների համադրությունը նվազեցրել է ընկճվածության և քնկոտության մակարդակը։ Դեպրեսիվ ախտանիշներ ունեցող, բայց առանց կլինիկական ախտորոշման մեծահասակների մոտ գրավոր աֆիրմացիաների երկշաբաթյա պրակտիկան բարձրացրել է ինքնագնահատականը։

Սակայն արդյունքները միշտ չէ, որ միանշանակ են։ 2009 թվականի դասական հետազոտությունը ցույց է տվել, որ «Ես արժանապատիվ մարդ եմ» արտահայտության կրկնությունը բարելավել է միայն բարձր ինքնագնահատական ունեցող մարդկանց տրամադրությունը։ Ցածր ինքնագնահատական ունեցող մասնակիցների մոտ տրամադրությունը, ընդհակառակը, վատացել է։ Ավելին, ժամանակակից հետազոտությունների մի մասը չի կարողացել վերարտադրել վաղ շրջանի դրական արդյունքները։ Գիտնականներն ընդգծում են, որ կարևոր է հաշվի առնել անհատական առանձնահատկությունները և համատեքստը։

Հոգեբանները զգուշացրել են նաև ռիսկերի մասին։ Բացասական հույզերը «վերագրելու» փորձը կարող է հանգեցնել այսպես կոչված տոքսիկ դրականության՝ բարդ զգացմունքների ճնշմանը և սեփական խոցելիության համար ամոթի զգացմանը։ Մարդն սկսում է մտածել, որ «սխալ» է ապրում դժվարությունները և ավելի հազվադեպ է դիմում աջակցության համար։ Բացի այդ, դրական պնդումները կարող են տալ վերահսկողության և հաճույքի կարճատև զգացողություն՝ կապված դոֆամինային համակարգի հետ, սակայն մշտապես լավ զգալու ձգտումն անիրատեսական է և կարող է ուժեղացնել ներքին լարվածությունը։ Անվտանգության տեսանկյունից ռիսկային իրավիճակներում «դրական մտածողության» վրա չափազանց մեծ կենտրոնացումը կարող է թուլացնել զգոնությունը և ստիպել անտեսել իրական սպառնալիքները։

Ժամանակակից հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ կարևորը ոչ թե մտքի «դրականության» աստիճանն է, այլ ներքին երկխոսության բնույթը։ Առավել կայուն արդյունք է տալիս ինքնակարեկցանքը՝ ինքն իրեն ասելու կարողությունը. «Սա իսկապես ծանր է» կամ «Իմ տեղում յուրաքանչյուրն էլ նույնը կզգար»։ Օգնում է նաև տարածության ստեղծումը, երբ մարդն իրեն դիմում է երրորդ դեմքով։ Այս հնարքը նվազեցնում է հուզական ռեակտիվությունը և թույլ է տալիս իրավիճակին նայել ավելի օբյեկտիվորեն։

Ի վերջո, մտածողության ոչ մի ոճ չի կարելի անվանել համընդհանուր օգտակար կամ վնասակար։ Առանցքայինը մնում է ճկունության սկզբունքը՝ պարբերաբար ինքն իրեն հարց տալը, թե արդյոք տվյալ միտքն օգնում է կոնկրետ իրավիճակում։ Եթե դրական պնդումներն աջակցում են ձեզ, դրանք կարելի է օգտագործել։ Սակայն դրանք ավելի լավ են աշխատում, երբ հիմնված են ոչ թե կարգախոսների, այլ կարեկցանքի, իրատեսության և սեփական անձի հանդեպ ուշադիր վերաբերմունքի վրա։