Աշխարհում և Հայաստանում թոքի քաղցկեղը առաջատարն է և առաջնային դեպքերի քանակով, և մահացության ցուցանիշով1։
Նոր դեպքերի 75%-ը2 հայտնաբերվում են ուշ փուլերում, երբ բուժման արդյունավետությունը անհամեմատ ցածր է։
Հայտնի փաստ է, որ թոքի քաղցկեղի բուժումը կարող է արդյունավետ լինել այն դեպքում, երբ հայտնաբերվում է վաղ փուլերում։
Ի՞նչ է նշանակում ԹՈՔԻ ՔԱՂՑԿԵՂԻ ՎԱՂ ՓՈՒԼ
Չարորակ նորագոյացության փուլը որոշվում է ուռուցքի չափով, տեղակայմամբ, մետաստազների առկայությամբ և ծավալով։ Թոքերի վաղ քաղցկեղը ներառում է I, II և որոշ դեպքերում III փուլերը: Այս դեպքերում ուռուցքը չի տարածվում կրծքավանդակի մյուս կեսի վրա, չի ներթափանցում ուրիշ օրգան-համակարքեր (չի մետաստազավորվում) և բուժման հիմնական մեթոդը` վիրահատությունն է3:
Ինչո՞ւ է այդքան կարևոր թոքի քաղցկեղի հայտնաբերումը վաղ փուլերում
Որքան շուտ հայտնաբերվի թոքի քաղցկեղը և սկսվի բուժումը, այնքան բարձր է լավ կանխատեսման հավանականությունը։ Թոքի քաղցկեղի վաղ փուլերում ախտորոշված և համապատասխան թերապիա ստացած պացիենտների 5-ամյա ապրելիության ցուցանիշը կարող է հասնել 90%-ի, իսկ ուշ փուլերում՝ թոքերի մետաստատիկ քաղցկեղի դեպքում կարող է լինել 6%-ից պակաս:
Թոքի քաղցկեղի II փուլի ախտորոշումից հետո 5 տարվա ընթացքում ռեցիդիվի (հիվանդության կրկնվելու) հավանականությունը կազմում է 62%, իսկ III փուլի՝ 76%5:
Հիշե՜ք․ Որքան շուտ սկսվի թոքի քաղցկեղի բուժումը, այնքան ավելի արդյունավետ կլինի այն:
Ինչո՞ւ է թոքի քաղցկեղը ավելի հաճախ հայտնաբերվում ուշ փուլերում
Թոքի քաղցկեղը երկար ժամանակ կարող է ընդհանրապես չունենալ որևէ ախտանշան 6,7։
Թոքի քաղցկեղի ախտանշանները սպեցիֆիկ չեն․ հազը, կրծքավանդակում ցավը, հևոցը, ընդհանուր թուլությունը կարող են զարգանալ բազմաթիվ հիվանդությունների և վիճակների ժամանակ։
Ովքե՞ր պետք է լինեն զգոն և չափազանց ուշադիր իրենց առողջության նկատմամբ․
Ինչպե՞ս հայտնաբերել թոքի քաղցկեղը վաղ փուլերում
Տարին մեկ անգամ կատարել ցածր չափաբաժիններով համակարգչային տոմոգրաֆիա8։
Այս մեթոդն ավելի արդյունավետ է, քան սովորական կրծքավանդակի ռենտգենը, և բժիշկներին թույլ է տալիս հայտնաբերել ուռուցքը վաղ փուլում:
Ո՞վ պետք է հետազոտվի
50-80 տարեկան մոլի ծխողները՝ 20-ից ավելի ծխելու ինդեքսով, ովքեր ներկայումս ծխում են կամ թողել են ծխելը վերջին 15 տարվա ընթացքում։
Ինչպե՞ս հաշվարկել ծխելու ինդեքսը.
Ծխելու ինդեքսը հաշվարկվում է հետևյալ բանաձևով․
Օրվա ծխախոտի քանակը բազմապատկած ծխելու տևողությանը, բաժանած 20-ի։
Օրինակ՝ մարդը ծխում է 30 տարի օրեկան 25 ծխախոտ, ուրեմն
30x25/20=750/20= 37,5 ծխելու ինդեքսն է, որը 20-ից բարձր է, հետևաբար այս մարդը յուրաքանչյուր տարի պետք է անցնի ցածր դոզավորման համակարգչային տոմոգրաֆիա։
Շատ կարևոր է իմանալ, որ
հազի, հևոցի, ընդհանուր թուլության դեպքում պետք է դիմել բժշկի, թոքի քաղցկեղը կարող է զարգանալ ոչ միայն տարեց ծխող մարդկանց մոտ, այլև երիտասարդ, չծխող անձանց մոտ։Ի՞նչ անել, եթե համակարգչային տոմոգրաֆիայի ժամանակ հայտնաբերվել են փոփոխություններ
Եթե հայտնաբերվում են կասկածելի օջախներ, անհրաժեշտ է դիմել ուռուցքաբանի։
Եթե հաստատվի թոքերի քաղցկեղի բարձր հավանականությունը, ապա կատարվում է բիոպսիա էնդոսկոպիայի ժամանակ կամ բարակ ասեղով՝ ուլտրաձայնային հսկողության ներքո։ Ուռուցքային հյուսվածքը վերցվում է մանրադիտակի տակ հետազոտության համար: Ախտորոշումը հաստատելուց հետո կատարվում է միասնական խորհրդատվություն ճառագայթաբանի, պաթոլոգի, ուռուցքաբանի, կրծքային վիրաբույժի մասնակցությամբ և որոշվում է պացիենտի հետագա վարման տակտիկան։
Ինչպե՞ս են բուժվում վաղ թոքի քաղցկեղով հիվանդները
Վաղ փուլերում թոքի քաղցկեղ ունեցող հիվանդների բուժման հիմնական մեթոդը վիրահատությունն է: Ցուցումների դեպքում բժիշկը կարող է դեղորայքային թերապիա նշանակել վիրահատությունից առաջ կամ հետո: Նման բուժումը կարող է նվազեցնել հիվանդության կրկնության հավանականությունը9:
Բժշկության հնարավորություններն անընդհատ ընդլայնվում են։ Մեր օրերում ռեցիդիվը կանխելու համար օգտագործվում են ոչ միայն քիմիաթերապիայի դեղամիջոցներ, այլև բուժման ամենաարդիական մեթոդները՝ թիրախային բուժումը և իմունոթերապիան։
Բուժումից հետո հիվանդը գտնվում է ուռուցքաբանի հսկողության տակ և պետք է պարբերաբար հետազոտվի։
Որքան շուտ հայտնաբերվի հիվանդությունը, այնքան ավելի արդյունավետ կլինի բուժումը:
Եթե դուք գտնվում եք ռիսկային խմբում կամ ունեք վերը նշված գանգատները, այցելեք ձեր բժշկին և կատարեք կանխարգելիչ հետազոտություններ։
Գրականություն
International Agency for Research on Cancer. Source: Globocan 2020 [Электронный ресурс] https://gco.iarc.fr/today/data/factsheets/cancers/15–Lung-fact-sheet.pdf (дата обращения: 29.04.2022). Под ред. А.Д. Каприна, В.В. Старинского, А.О. Шахзадовой. Злокачественные новообразования в России в 2020 году (заболеваемость и смертность). М.: МНИОИ им. П.А. Герцена – филиал ФГБУ «НМИЦ радиологии» Минздрава России, 2021. Remon J., Soria J. C., Peters S. Early and locally advanced non-small-cell lung cancer: An update of the ESMO Clinical Practice Guidelines focusing on diagnosis, staging, systemic and local therapy. Annals of Oncology. 2021;32(12):1637–1642. Goldstraw P. et al. The IASLC lung cancer staging project: proposals for revision of the TNM stage groupings in the forthcoming (eighth) edition of the TNM classification for lung cancer. Journal of Thoracic Oncology. 2016;11(1):39–51. Pignon J-P. et al. Lung Adjuvant Cisplatin Evaluation: A Pooled Analysis by the LACE Collaborative Group. J Clin Oncol. 2008;26:3552–3559. Общероссийский национальный союз «Ассоциация онкологов России». Общероссийская общественная организация «Российское общество клинической онкологии». Клинические рекомендации. Злокачественное новообразование бронхов и лёгкого. 2020. [Электронный ресурс] URL: https://oncology-association.ru/wp-content/uploads/2020/12/rak-legkogopdf (дата обращения: 22.04.22). Hoffman RM, Sanchez R. Lung Cancer Screening. Med Clin North Am. 2017 Jul;101(4):769–785. doi: 10.1016/j.mcna.2017.03.008. PMID: 28577626; PMCID: PMC7368999. NCCN Guidelines for patients. Lung cancer Screening, 2020. https://www.nccn.org/patients/guidelines/content/PDF/lung_screening-patient.pdf (дата обращения: 29.04.22). Лактионов К.К., Артамонова Е.В., Бредер В.В. и др. Практические рекомендации по лекарственному лечению немелкоклеточного рака лёгкого. Злокачественные опухоли: Практические рекомендации RUSSCO #3s2, 2021 (том 11). 02. https://www.rosoncoweb.ru/standarts/RUSSCO/2021/2021–02.pdf (дата обращения: 29.04.2022).
Հետևեք NEWS.am Medicine-ին Facebook-ում և Twitter-ում