Հաճախ մարդիկ մոռանում են, որ կենդանին նույնպես կենդանի օրգանիզմ է, որը հիվանդանում է եւ խնամք է պահանջում, ուստի կարեւոր է ուշադրություն դարձնել ոչ միայն մսի, այլեւ կաթի որակին եւ դրա արտադրական ցիկլին, որում լայնորեն կիրառվում են հակաբիոտիկները։ Այս մասին NEWS.am Medicine-ի թղթակցի հետ զրույցում ասել է ՀՀ ԳԱԱ Էկոլոգո-նոոսֆերային հետազոտությունների կենտրոնի Սննդային շղթայի ռիսկերի գնահատման կենտրոնի ղեկավար Դավիթ Պիպոյանը։
Անասնապահությունը մեծ ոլորտ է, որտեղ հակաբիոտիկներ են կիրառվում։
Եթե կենդանին կաթնատու է, իսկ կթումը ավտոմատացված է, ապա համակարգերի ավտոմատացման դեպքում հիվանդության բացակայության հավանականությունը շատ փոքր է, կենդանիների մոտ առաջանում է մաստիտ, որի բուժման համար օգտագործվում են նաեւ հակաբիոտիկներ։
Կենդանական ծագման մթերքների արտադրությունը սերտորեն կապված է ֆերմաների հետ։ Եթե արտադրության ընթացքում հակաբիոտիկներն օգտագործվել են սխալ համամասնությամբ եւ արտադրանքի մեջ կան մնացորդներ, ապա վերամշակման փուլում արտադրողն արդեն ստանում է հակաբիոտիկներ պարունակող հումք։ Միեւնույն ժամանակ, հակաբիոտիկների օգտագործումը կենդանական ծագման մթերքների արտադրության մեջ արգելված չէ աշխարհում ոչ մի տեղ, քանի որ կենդանին բուժման կարիք ունի։ Ուրիշ բան, որ կան արգելված հակաբիոտիկներ։ Նման դեպքեր բացահայտեցինք նաեւ Հայաստանում, այդ թվում՝ նիտրոֆուրանի օգտագործումը։
Որո՞նք են ճյուղի՝ Հայաստանին բնորոշ խնդիրները։
Հայաստանում սննդամթերքի վերահսկողության շրջանակը օրենսդրական մակարդակով զարգացած է։ Խնդիրը գիտելիքների ցածր մակարդակն է հատկապես փոքր գյուղատնտեսությամբ զբաղվողների շրջանում։ Բացի այդ, կա նաեւ իշխանության վերահսկողության անարդյունավետ գործիքների խնդիրը։ Համաշխարհային պրակտիկայում այս խնդիրը լուծվում է կենդանիների համար դեղատոմսերի համաձայն հակաբիոտիկների թողարկումով, ինչը հնարավորություն է տալիս հասկանալ, թե որ ֆերմաներն ինչ հակաբիոտիկներ են օգտագործել։
Հակաբիոտիկների փորձաքննությունը հսկայական գումարներ է պահանջում։ Մենք մեր բյուջեից ամենամեծ գումարը հատկացնում ենք հենց այդ նպատակների համար։ Սակայն մոնիթորինգը կարող է իրականացվել ավելի հեշտ եւ էժան, երբ դուք գիտեք, թե որ ֆերմաները որ հակաբիոտիկներն են օգտագործել: Առանց նման մեխանիզմի անհնար է վերացնել հակաբիոտիկների մնացորդների խնդիրը ամբողջ մատակարարման շղթայում, օրինակ՝ կաթի, քանի որ տարբեր ֆերմերային տնտեսությունների արտադրանքը խառնվում է։ Առանց համակարգային բարեփոխումների բոլոր մակարդակներում՝ խնդիրը չի կարող լուծվել։
Չի եղել տարի, երբ անասնաբուծական եւ թռչնաբուծական մթերքներում հակաբիոտիկներ չհայտնաբերվեն։ Միաժամանակ, բացահայտվել են նաեւ արգելված հակաբիոտիկների օգտագործման դեպքեր, ինչը վկայում է պետական գերատեսչությունների բացթողումների մասին։ Լավ կլիներ, որ հնարավոր լիներ համակողմանիորեն ուսումնասիրել մսի եւ կաթի բոլոր տեսակների շուկայում տիրող իրավիճակը, քանի որ այս կերպ հնարավոր կլիներ ավելի արդյունավետ հաշվարկել այս տեսակի մթերքների միջոցով սպառվող հակաբիոտիկի քանակը։ Բայց դրա համար անհրաժեշտ են ե՛ւ նյութական, ե՛ւ մարդկային ռեսուրսներ։
Այս տարի մենք պատրաստվում ենք ռիսկի սցենարային գնահատում իրականացնել՝ պարզելու, թե մեր սպառած արտադրանքի որ ծավալի սպառումը կարող է առողջական խնդիրներ առաջացնել:
Մատակարարման շղթայի մոնիթորինգում արգելված դեղամիջոցների առկայությունը նշանակում է, որ հետազոտությունները պետք է շարունակվեն, քանի որ եթե հավի մսի սպառման ներկա մակարդակը անհանգստության պատճառ չէ հակաբիոտիկների սպառման առումով, դա չի նշանակում, թե դա չի փոխվի ժամանակի ընթացքում:
Եթե կենդանին հիվանդանում է, նրան կարելի է առանձնացնել նախրից, եւ այս կենդանու կաթը չպետք է խառնել այլ կենդանիների կաթի հետ։ Սակայն պատշաճ վարքագիծ կենդանական մթերքների արտադրության ոլորտում չի իրականացվել նույնիսկ Հայաստանի տնտեսությունների 1 տոկոսի մոտ։
Ընդհանրապես, չկա ցանկություն եւ քաղաքական կամք՝ լուծելու ոլորտում առկա խնդիրները, չկա նաեւ ռազմավարություն։ Երկրում չի ներդրվել արտադրողների խրախուսման համակարգ՝ արտադրության, օրինակ՝ կաթի որակը բարելավելու համար։
Առողջ կենսակերպ վարող մարդիկ մյուսներից ավելի շա՞տ են հակաբիոտիկներ օգտագործում։
Հետազոտությունների տվյալների համաձայն՝ Հայաստանում կենդանական ծագման մթերքներում արգելված դեղերի քանակը, հաշվի առնելով սպառման ծավալը, չի կարող խնդիրներ առաջացնել հանրային առողջության ոլորտում։ Սակայն նույնիսկ առանձին դեպքերը խոչընդոտներ են ստեղծում միջազգային առեւտրի համար։
Հայաստանում թռչնամիսն ավելի հաճախ են օգտագործում, քան մյուսները։ Երեւանում հարցվածների 73 տոկոսն ասել է, որ շաբաթական 1-2 անգամ հավի միս է ուտում։ Այս դեպքում առողջության համար հակաբիոտիկների քրոնիկական ազդեցության վտանգներ չկան:
Ընդ որում, այլ հետազոտությունների համաձայն, մարդիկ, ովքեր առողջ ապրելակերպ են վարում, հաճախում են մարզասրահ եւ մեծ քանակությամբ թռչնամիս են ուտում, 6-7 անգամ ավելի շատ հակաբիոտիկներ են ընդունում, քան մյուսները։
Ի՞նչ պետք է անի սպառողը։
Սպառողները պետք է բազմազան սննդակարգ ընդունեն։
Եթե մեկ շաբաթվա ընթացքում սովորական չափաբաժիններով հավ եք օգտագործում 1-2 անգամ եւ ձուկ՝ մեկ անգամ, ապա վտանգավոր չափաբաժիններով հակաբիոտիկներ օգտագործելու ռիսկը շատ ցածր է։
Այս դեպքում, եթե նույնիսկ այս բոլոր տարբեր ապրանքները հակաբիոտիկներ պարունակեն, դրանք տարբեր հակաբիոտիկներ կլինեն։ Եթե օգտագործում եք մեկ տեսակի արտադրանք, ապա կա հակաբիոտիկի մեկ տեսակի չափաբաժնի ավելացման հնարավորություն։
Եթե հավի միսը կամ այլ միս պատրաստելուց առաջ եռացնեք ընդամենը մեկ րոպե եւ ջուրը թափեք, դա կնվազեցնի հակաբիոտիկների քանակությունը, եթե այդպիսիք կան:
Հայաստանում կաթի հետ կապված ռիսկեր գրեթե չկան՝ հաշվի առնելով երկրում այս մթերքի սպառման շատ ցածր մակարդակը։
Քաղաքացիների համար շատ կարեւոր է պահանջատեր լինել տարբեր երեւույթների, այդ թվում՝ խախտումների նկատմամբ։
Գիտության եւ տեխնոլոգիաների մասին հարցազրույցների շարքի գործընկերն է Team Telecom Armenia-ն։
Հետևեք NEWS.am Medicine-ին Facebook-ում և Twitter-ում