Երբ առաջին հանցագործությունը ախտանիշ է. բացահայտվել են վաղ դեմենցիայի քրեական նշանները

2 սեպտեմբերի, 2025  12:37

Վերջերս անցկացված մետա-վերլուծությունը, որը ներառել է 14 ուսումնասիրություն՝ ԱՄՆ-ից, Շվեդիայից, Ֆինլանդիայից, Գերմանիայից և Ճապոնիայից 236 360 մարդու մասնակցությամբ, ցույց է տվել, որ հանցավոր կամ ռիսկային վարքագիծը կարող է լինել դեմենցիայի առաջին դրսևորումը, հատկապես ճակատ-քունքային դեմենցիայի և դրա լեզվային տարբերակների դեպքում։

Հետազոտության արդյունքները հրապարակվել են Human Brain Mapping ամսագրում։

Հավանաբար, որոշ տեսակի դեմենցիայի վաղ փուլերը խաթարում են անձնական և վարքագծային արգելքները՝ հանգեցնելով իմպուլսիվության, ագրեսիայի, գողության կամ նույնիսկ մարդկանց կամ կենդանիների նկատմամբ ագրեսիայի դրսևորմանը, ինչը հաճախ առաջին անգամ է լինում կյանքում։

Դրսևորումների ամենաբարձր հաճախականությունը գրանցվել է ճակատ-քունքային դեմենցիայի (bvFTD) վարքային տարբերակում՝ ավելի քան 50%, այնուհետև՝ դեմենցիայի սեմանտիկ տարբերակում՝ մոտ 40%։ Համեմատության համար. անոթային դեմենցիայի և Հանթինգթոնի հիվանդության դեպքում ցուցանիշը կազմում է մոտ 15%, Ալցհայմերի հիվանդության դեպքում՝ մոտ 10%, իսկ պարկինսոնյան համախտանիշների դեպքում՝ 10%-ից պակաս։

Հետաքրքիր է, որ քրեական վարքագծի հավանականությունը պաշտոնական ախտորոշումից առաջ զգալիորեն բարձր է, քան դրանից հետո. հիվանդության վաղ փուլերում, հատկապես վաղ ճանաչողական կամ վարքային անկման փուլերում, այն գերազանցում է ընդհանուր բնակչության ցուցանիշները, իսկ հետո իջնում է միջին մակարդակից ցածր։

Հայտնաբերվել է նաև սեռային զգալի տարբերություն. ըստ տվյալների՝ տղամարդիկ ավելի հաճախ են դրսևորում նման վարքային փոփոխություններ։ Ախտորոշումից հետո տղամարդկանց մոտ հանցավորության ցուցանիշը bvFTD-ի դեպքում 4 անգամ գերազանցում է կանանց, իսկ Ալցհայմերի հիվանդության դեպքում՝ 7 անգամ։

Նման հիվանդների ուղեղում հաճախ հայտնաբերվում է քունքային բլթերի ուժեղ ատրոֆիա, որը կապված է «արգելակների կորստի» հետ, որը էմոցիաներն ու իմպուլսները վերահսկելու անկարողությունն է։

Հետազոտողներն ընդգծում են նման վարքագիծը որպես դեմենցիայի հնարավոր վաղ նշան դիտարկելու և այդպիսով ախտորոշումն ու բուժումն արագացնելու կարևորությունը։ Անհրաժեշտ է նաև բժշկության և արդարադատության միջև երկխոսություն՝ հիվանդների նկատմամբ պիտակը նվազեցնելու և դատական գործընթացները նշված խախտումներին համապատասխանեցնելու համար։

Հետևեք NEWS.am Medicine-ին Facebook-ում և Twitter-ում