Երիտասարդ ուղեղն ընդունակ է ավելի լավ հարմարվելու և վերականգնվելու գանգուղեղային վնասվածքից հետո, սակայն նրա բարձր պլաստիկությունը կարող է միաժամանակ մեծացնել հետվնասվածքային էպիլեպսիայի զարգացման վտանգը։ Նման եզրահանգման են եկել Տեխասի A&M համալսարանի հետազոտողները, որոնք ուսումնասիրել են ուղեղի վնասվածքների երկարաժամկետ հետևանքները։
Հետազոտությունը, որի արդյունքները հրապարակվել են Experimental Neurology ամսագրում, ցույց է տվել, որ տարիքը ոչ միայն որոշում է ուղեղի վերականգնվելու ունակությունը, այլև փոխում է հենց վնասվածքի հետևանքների բնույթը։ Երիտասարդ և տարեց կենդանիների մոտ նկատվել են տարբեր նյարդաբանական խանգարումներ՝ նույնիսկ նեյրոնների համադրելի կորստի պայմաններում։
Գիտնականները վնասվածքից հետո չորս ամիս շարունակ հետևել են ուղեղի ակտիվությանը՝ գնահատելով ցնցումային ակտիվությունը, ճանաչողական ֆունկցիաները և ուղեղի կառուցվածքային փոփոխությունները։
Երիտասարդ կենդանիների մոտ էպիլեպսիայի նշաններն ավելի ուշ են ի հայտ եկել, սակայն ժամանակի ընթացքում ցնցումային ակտիվությունն աստիճանաբար ուժեղացել է։ Երկարաժամկետ հեռանկարում նրանք զգալիորեն ավելի շատ են տառապել նոպաներից։ Բացի այդ, նրանց ուղեղում նկատվել է բարձր էլեկտրական ակտիվություն՝ կապված էպիլեպտիկ նեյրոնային ցանցերի ձևավորման հետ։
Տարեց կենդանիների մոտ, ընդհակառակը, ցնցումային ակտիվությունն առաջացել է ավելի վաղ, սակայն այնուհետև կայունացել է և մնացել համեմատաբար սահմանափակ։
«Կարելի է ենթադրել, որ երիտասարդ ուղեղն ավելի դիմացկուն է վնասվածքից հետո, սակայն մեր արդյունքները ցույց են տալիս, որ իրավիճակը շատ ավելի բարդ է։ Նույն պլաստիկությունը, որն օգնում է երիտասարդ ուղեղին հարմարվել, կարող է պայմաններ ստեղծել ցնցումներ առաջացնելու ունակ ցանցերի ձևավորման համար»,— նշել է հետազոտության ավագ հեղինակ, Տեխասի A&M համալսարանի նյարդագիտության և փորձարարական թերապիայի պրոֆեսոր Սամբա Ռեդդին։
Ընդ որում, որոշ առումներով տարեց ուղեղն ավելի լավ է վերականգնվել։ Տարեց կենդանիների մոտ շարժողական ֆունկցիաներն ու կոորդինացիան ավելի արագ են բարելավվել, մինչդեռ երիտասարդների մոտ հավասարակշռության և կոորդինացիայի խանգարումներն ավելի երկար են պահպանվել։
Փոխարենը, հիշողության ստուգման ժամանակ ավելի լուրջ խնդիրներ են հայտնաբերվել տարեց կենդանիների մոտ։ Նրանք մեծ դժվարություններ են ունեցել երկարաժամկետ հիշողության պահպանման հարցում, թեև սովորելու ունակությունը մնացել է համեմատաբար անփոփոխ։ Երիտասարդ կենդանիների մոտ նույնպես նկատվել են ճանաչողական խանգարումներ, սակայն հիշողության վատթարացումն ավելի թույլ է արտահայտված եղել։
Տարբերությունների պատճառները հասկանալու համար հետազոտողներն ուսումնասիրել են հիպոկամպը՝ ուղեղի այն հատվածը, որն առանցքային դեր ունի հիշողության ձևավորման և էպիլեպտիկ նոպաների առաջացման հարցում։ Նեյրոնների կորուստը վնասվածքից հետո գրեթե նույնն է եղել թե՛ երիտասարդ, թե՛ տարեց կենդանիների մոտ, հետևաբար բուն բջիջների մահը չէր կարող բացատրել հետևանքների տարբերությունը։
Գիտնականների կարծիքով, որոշիչ գործոն է դարձել վնասվածքին ուղեղի տված արձագանքը։ Երիտասարդ կենդանիների մոտ ավելի ուժեղ է դրսևորվել էպիլեպսիայի հետ կապված էլեկտրական հիպերակտիվությունը։ Տարեցների մոտ նկատվել է նեյրոնային շղթաների ախտաբանական վերակառուցում և ուղեղի առանձին հատվածներում տևական բորբոքում։
Այսպիսով, գանգուղեղային վնասվածքի երկարաժամկետ հետևանքները կարող են կախված լինել ոչ այնքան վնասվածքի նախնական մասշտաբից, որքան այն բանից, թե ինչպես է ուղեղը վերակառուցվում հաջորդող ամիսների ընթացքում։
Հետազոտողները կարծում են, որ արդյունքները կարող են նշանակություն ունենալ տարիքային առանձնահատկություններին համապատասխան բուժում մշակելու համար։ Երիտասարդ պացիենտներին վնասվածքից հետո կարող են անհրաժեշտ լինել մեթոդներ՝ ուղղված էպիլեպտիկ ցանցերի աստիճանական ձևավորման կանխմանը, մինչդեռ տարեց պացիենտների համար հատուկ նշանակություն կարող են ունենալ բորբոքման կանխարգելումը, հիշողության պահպանումն ու ճանաչողական ֆունկցիաների պաշտպանությունը։
Հետևեք NEWS.am Medicine-ին Facebook-ում և Twitter-ում