Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանի գիտնականները հայտնաբերել են ամելոբլաստին սպիտակուցի փոքր հատված, որն առանցքային դեր է խաղում ատամի էմալի ճիշտ կառուցվածքի ձևավորման գործում։ Գենետիկորեն ձևափոխված մկների վրա արված փորձերը ցույց են տվել, որ առանց այս հատվածի էմալը կարող է հասնել համարյա նորմալ հաստության, սակայն կորցնում է իրեն բնորոշ ներքին կառուցվածքն ու շատ ավելի վատ է հանքայնանում։ Ուսումնասիրության արդյունքները հրապարակվել են International Journal of Oral Science ամսագրում։
Էմալը մարդու օրգանիզմի ամենապինդ հյուսվածքն է։ Առաջին հայացքից այն հարթ մակերես ունի, սակայն մանրադիտակի տակ բարդ ու կարգավորված կառուցվածք է բացում, որը կազմված է էմալային պրիզմաներից և միջպրիզմային նյութից։ Այն ձևավորում են երկարավուն բջիջները՝ ամելոբլաստները, որոնք էմալի զարգացմանը զուգընթաց ստանում են հստակ ձև ու ուղղվածություն։ Մինչ օրս գիտնականների համար լիովին պարզ չէր, թե մոլեկուլային որ մեխանիզմն է օգնում այս բջիջներին ճիշտ կողմնորոշվել և կազմակերպել իրենց ստեղծած հյուսվածքը։
Համալսարանի պրոֆեսոր Ջանեթ Մորադիան-Օլդաքն ու նրա գործընկերներն ուշադրությունը կենտրոնացրել են ամելոբլաստինի վրա, որը զարգացող էմալի արտաբջջային մատրիցի երկրորդ ամենատարածված սպիտակուցն է։ Ուսումնասիրողները քննել են այս սպիտակուցի փոքր հատվածը, որը ձևավորում է ամֆիֆիլ պարույր և ընդունակ է փոխազդել բջջաթաղանթների հետ։ Այս հատվածի 11 ամինաթթուներից 9-ը նույնն են մկների, խոզերի և մարդկանց մոտ, ինչը վկայում է դրա էվոլյուցիոն կայունության մասին։
CRISPR-Cas9 տեխնոլոգիայի միջոցով գիտնականները ստացել են այն մկները, որոնց մոտ հեռացրել էին ամելոբլաստինի այս հատվածի հիդրոֆոբ ամինաթթուները։ Հետագա փորձերը ցույց տվեցին, որ մուտացիան չի քայքայել բուն սպիտակուցը. ձևափոխված ամելոբլաստինը դեռ կարողանում էր ինքնուրույն միավորվել կառուցվածքների մեջ։ Այնուամենայնիվ, ամելոբլաստային շարքի բջիջների հետ փոխազդելու դրա ունակությունը կտրուկ նվազել էր։
Գիտնականները փոփոխություններ են նկատել նաև մի շարք ազդանշանային ուղիներում (այդ թվում՝ Wnt, TGF-β և RhoA-ROCK), որոնք կարող են մասնակցել բջիջների ուղղվածության և հյուսվածքների կազմավորման կարգավորմանը։ Անգամ այն մկների մոտ, որոնք ունեին գենի ընդամենը մեկ ձևափոխված պատճեն, նկատվել են էմալի կառուցվածքի և բջիջների ուղղվածության խանգարումներ, թեև դրա հանքային խտությունը մնացել է նորմայի սահմաններում։
Հետևեք NEWS.am Medicine-ին Facebook-ում և Twitter-ում