Գիտնականները հայտնաբերել են նոր մեխանիզմ, որը պաշտպանում է քրոմոսոմների ծայրերը բջիջների կողմից սխալմամբ «վերանորոգումից»։ Չնայած ԴՆԹ-ի վերականգնումը կենսական նշանակություն ունի, քրոմոսոմների ծայրերը՝ թելոմերները, «վերանորոգելու» փորձերը կարող են աղետալի հետևանքներ ունենալ։

Շվեդիայի Լինշոպինգի համալսարանում՝ Մեծ Բրիտանիայի քաղցկեղի հետազոտությունների ինստիտուտի հետ համատեղ անցկացված ուսումնասիրությունը լույս է սփռում քաղցկեղի և որոշ հազվագյուտ հիվանդությունների զարգացման գործընթացների վրա։

Ուսումնասիրության արդյունքները հրապարակվել են Nature ամսագրում։

Բջիջները մշտապես հետևում են իրենց ԴՆԹ-ի վիճակին։ Սովորաբար, կրկնակի պարույրի կտրվելը համարվում է լուրջ վնասվածք, որը պահանջում է անհապաղ վերականգնում։ Սակայն քրոմոսոմներն ունեն բնական վերջավորություններ, որոնք նման են ԴՆԹ-ի կտորների։ Եթե բջիջը փորձեր միացնել այդպիսի ծայրերը, ապա քրոմոսոմների միաձուլումներ կառաջանային, որոնք կարող են բջիջը քաղցկեղային դարձնել։ Այդ իսկ պատճառով, թելոմերները պետք է պաշտպանված լինեն վերականգնող սպիտակուցների սխալ աշխատանքից։

Ֆրանչեսկա Լոտերսբերգերի թիմն ավելի վաղ ցույց էր տվել, որ DNA-PK հիմնական սպիտակուցն օգնում է թելոմերների մշակմանը և պաշտպանում դրանք ոչնչացումից։ Անհասկանալի էր մնում, թե ինչու այն, միևնույն ժամանակ, չի գործարկում միաձուլման մեխանիզմը։ Դոկտոր Մաքս Դուգլասի հետ համատեղ աշխատանքը ցույց է տվել, որ կարևոր դեր են խաղում RAP1 և TRF2 սպիտակուցները։ RAP1-ը, որը TRF2-ի միջոցով հասցվում է թելոմերներին, անմիջականորեն կապվում է DNA-PK-ի հետ և արգելափակում նրա «վերանորոգման» ակտիվությունը։

Թելոմերների աշխատանքի խախտումները կապված են լուրջ հիվանդությունների հետ, ներառյալ վաղաժամ ծերացումը, ապլաստիկ անեմիան և թոքային ֆիբրոզը։ Դեպքերի կեսում պատճառը հաջողվում է բացատրել թելոմերների կայունության վրա ազդող մուտացիայով, սակայն շատ դեպքերում պատճառն անհայտ է մնում։ Նոր արդյունքները հույս են տալիս բացատրելու նման դեպքերը։

Օնկոլոգիայի համար սա հատկապես կարևոր է։ Մի կողմից, թելոմերների սխալ «վերանորոգումը» կարող է հանգեցնել քաղցկեղային փոփոխությունների, մյուս կողմից, ուռուցքային բջիջներն իրենք ավելի վատ են հաղթահարում ԴՆԹ-ի վերականգնումը և դա օգտագործվում է թերապիայում։ Թելոմերների և դրանցում ներգրավված սպիտակուցների աշխատանքի ըմբռնումը ճանապարհ է բացում կանխարգելման և բուժման ավելի ճշգրիտ մեթոդներ ստեղծելու համար։