նախընտրելի դարձնել
Brigham and Women’s Hospital-ի հետազոտողները լիպոպրոտեին(ա)-ի շատ բարձր մակարդակը կապել են 30 տարվա ընթացքում սիրտ-անոթային լուրջ պատահարների զգալիորեն բարձր ռիսկի հետ այն կանանց մոտ, ովքեր դիտարկման սկզբում լիովին առողջ են համարվել։
Աշխատությունը հրապարակվել է JAMA Cardiology ամսագրում և հիմնված է այս ոլորտում ամենաերկարատև ու մասշտաբային դիտարկումներից մեկի վրա։
Լիպոպրոտեին(ա)-ն արյան մասնիկ է, որը վաղուց դիտարկվում է որպես սիրտ-անոթային հիվանդությունների ռիսկի գործոն։ Ի տարբերություն խոլեստերինի, դրա մակարդակը գրեթե ամբողջությամբ որոշվում է գենետիկորեն, ձևավորվում է կյանքի առաջին տարիներին և տասնամյակներ շարունակ մնում է հարաբերականորեն կայուն։ Սա մեկանգամյա չափումը դարձնում է ցմահ ռիսկի պոտենցիալ տեղեկատվական մարկեր, բայց միևնույն ժամանակ խնդիր է ստեղծում՝ լիպոպրոտեին(ա)-ի վրա թույլ են ազդում կենսակերպը և ստանդարտ դեղամիջոցների մեծ մասը։
Հետազոտության մեջ օգտագործվել են Women’s Health Study-ի տվյալները։ Դիտարկումը սկսվել է 1993 թվականին և շարունակվել մինչև 2023 թվականի հունվարը։ Վերլուծության մեջ ներառվել են 27,748 կին՝ 53 տարեկան միջին տարիքով, ովքեր սկզբնական փուլում չեն ունեցել սիրտ-անոթային հիվանդություններ, ուռուցքային կամ այլ լուրջ քրոնիկական վիճակներ։ Բոլոր մասնակիցների մոտ չափվել է արյան մեջ լիպոպրոտեին(ա)-ի մակարդակը, ինչպես նաև հավաքագրվել է մանրամասն տեղեկատվություն նրանց առողջության և կենսակերպի վերաբերյալ։ Եվրոպական ծագում ունեցող կանանց մոտ լրացուցիչ կերպով իրականացվել է նաև գենետիկական անալիզ։
Արդյունքները ցույց են տվել, որ ռիսկը նկատելիորեն աճում է միայն լիպոպրոտեին(ա)-ի շատ բարձր արժեքների դեպքում։ 30 մգ/դլ և բարձր մակարդակների դեպքում ռիսկի կորը սկսում է բարձրանալ, սակայն առավել արտահայտված աճ նկատվում է 120–130 մգ/դլ և ավելի բարձր խտությունների դեպքում։ Այս խմբերում սիրտ-անոթային խոշոր պատահարների հարաբերական ռիսկը 54–74 տոկոսով ավելի բարձր էր եղել քան լիպոպրոտեին(ա)-ի ցածր մակարդակ ունեցող կանանց մոտ։ Բացարձակ ցուցանիշների վերածելիս սա նշանակում ր մոտ 10 տոկոսով ավելի մեծ ցմահ ռիսկ։
Ամենահստակ կապը նկատվել է սրտի իշեմիկ հիվանդության հետ։ Ինսուլտի և սիրտ-անոթային մահացության դեպքում ռիսկի աճը ֆիքսվել է միայն լիպոպրոտեին(ա)-ի ծայրահեղ արժեքների դեպքում։ LPA rs3798220 գենետիկական տարբերակը, որը կապված է այս մասնիկի բարձր մակարդակի հետ, նույնպես ասոցացվել է 30-ամյա ռիսկի ավելացման հետ։
Հեղինակները եզրակացնում են, որ չափավոր բարձր մակարդակների զանգվածային սկրինինգը քիչ հավանական է, որ արդարացված լինի, սակայն լիպոպրոտեին(ա)-ի չափազանց բարձր մակարդակ ունեցող կանանց նույնականացումը կարող է գործնական լինել: Հետազոտողների կարծիքով, այս խումբն է, որը ապագայում կարող է օգուտ քաղել ավելի մանրակրկիտ մոնիթորինգից և լիպոպրոտեին(ա)-ի մակարդակը իջեցնող դեղամիջոցներից:
