նախընտրելի դարձնել
Խուճապային խանգարումը կապված է ուղեղի կառուցվածքի կայուն, թեև չափավոր փոփոխությունների հետ։ Նման եզրահանգման են եկել միջազգային հետազոտողները՝ վերլուծելով այս ախտորոշումն ունեցող և հոգեկան խանգարումներ չունեցող անձանց շուրջ 5 հազար ՄՌՏ հետազոտությունները։ Աշխատանքը հրապարակվել է Molecular Psychiatry (MP) ամսագրում։
Խանգարումն արտահայտվում է ուժեղ վախի կրկնվող նոպաներով, որոնք ուղեկցվում են սրտի արագ խփոցով, հևոցով, գլխապտույտով, վերահսկողության կորստի զգացումով և այլ արտահայտված ֆիզիկական ախտանիշներով։ Մասնագետների գնահատմամբ՝ կյանքի ընթացքում բնակչության մոտ 2–3%-ը բախվում է խանգարման հետ։
Մինչ օրս տագնապային խանգարման նյարդակենսաբանական հետազոտությունները հաճախ հիմնված են եղել փոքր ընտրանքների վրա, ինչը դժվարացնում էր արդյունքների վերարտադրելիությունը։ Այս սահմանափակումը հաղթահարելու համար գիտնականները միավորել են ENIGMA միջազգային կոնսորցիումի շրջանակներում առկա տվյալները։
«Տագնապային խանգարման նյարդաանատոմիական հետազոտությունները սովորաբար ներառում են մասնակիցների փոքր թիվ, ինչի պատճառով արդյունքները հաճախ հակասական են լինում», — պատմել են աշխատանքի հեղինակներ Լաուրա Հանը և Մոջի Աղաջանին։ Նրանց խոսքով՝ նախագծի նպատակն է եղել «իրականացնել մինչ օրս ամենահավաստի ստուգումն այն բանի համար, թե արդյոք խանգարումները կապված են ուղեղի կառուցվածքի կայուն փոփոխությունների հետ, թե ոչ»։
Այսպես կոչված մեգավերլուծության շրջանակներում գիտնականներն ուսումնասիրել են 10-ից 66 տարեկան շուրջ 5 հազար մարդու ՄՌՏ տվյալներ, այդ թվում՝ պանիկայի խանգարում ունեցող մոտ 1,1 հազար պացիենտի և 3,8 հազար առողջ կամավորի։ Վերլուծության համար օգտագործվել են միասնական արձանագրություններ և FreeSurfer ծրագրային ապահովումը, որը թույլ է տալիս ճշգրիտ չափել կեղևի հաստությունը, դրա մակերեսը և ենթակեղևային կառուցվածքների ծավալը։
Արդյունքները ցույց են տվել, որ տագնապային խանգարում ունեցող մարդկանց մոտ գլխուղեղի կեղևը միջինում փոքր-ինչ ավելի բարակ է, իսկ ճակատային, քունքային և գագաթային հատվածներն ունեն ավելի փոքր մակերես՝ առողջ մասնակիցների համեմատ։ Բացի այդ, հայտնաբերվել են թալամուսի և պոչավոր կորիզի նվազած ծավալներ. սրանք այն կառուցվածքներն են, որոնք մասնակցում են հուզականորեն նշանակալի տեղեկատվության մշակմանը և սթրեսային արձագանքների կարգավորմանը։
«Այս հատվածները առանցքային դեր են խաղում հույզերի ընկալման, մշակման և վերահսկման գործում», — նշել են հեղինակները: Վերլուծությունը նաև ցույց է տվել, որ որոշ փոփոխություններ կախված են տարիքից, իսկ պանիկայի խանգարման վաղ սկիզբը (մինչև 21 տարեկանը) կապված է ուղեղի կողմնային փորոքների մեծացման հետ:
Հետազոտողների կարծիքով՝ ստացված տվյալները հաստատում են տագնապային խանգարման ժամանակակից մոդելները՝ որպես հուզական կարգավորման համար պատասխանատու նյարդային ցանցերի խաթարում: Ապագայում սա կարող է օգնել ռիսկի առավել ճշգրիտ գնահատմանը, հիվանդության ընթացքի կանխատեսմանը և թերապիայի ընտրությանը:
Հեղինակներն ընդգծել են, որ հայտնաբերված տարբերությունները կրում են չափավոր բնույթ և չեն կարող օգտագործվել անհատական մակարդակով ախտորոշման համար: Այնուամենայնիվ, լայնածավալ մոտեցումը ճանապարհ է հարթում հոգեկան խանգարումների առավել մանրամասն «քարտեզագրման» և դրանց նյարդակենսաբանական հիմքերի միջև համեմատությունների անցկացման համար:
