Սննդային թունավորումը ամենատարածված հիվանդություններից մեկն է, որին կարող է բախվել յուրաքանչյուր ոք: Սննդամթերքի հետ վարվելիս անվտանգության պարզ կանոնների պահպանումն օգնում է էապես նվազեցնել վարակման վտանգը: Հարցը հատկապես արդիական է ԱՄՆ-ում ցիկլոսպորիազի՝ աղտոտված մթերքների օգտագործմանն առնչվող մակաբուծային վարակի շարունակվող բռնկման հետնապատկերին:
Penn State Health-ի վարակաբան և Փենսիլվանիայի նահանգի համալսարանական բժշկական քոլեջի դոցենտ Պունամ Բայը պատմել է, թե ինչն է առաջացնում սննդային վարակներ, որ ախտանիշներն են պահանջում ուշադրություն և որ դեպքերում է անհրաժեշտ դիմել բժշկական օգնության:
Ի՞նչ են սննդային վարակները
Սննդային վարակները կամ սննդային թունավորումները տարբերվում են սովորական վիրուսային գաստրոէնտերիտից, թեև դրանց ախտանիշները շատ առումներով նման են: Դրանք առաջանում են բակտերիաներ, վիրուսներ, մակաբույծներ կամ միկրոօրգանիզմների արտադրած տոքսիններ պարունակող մթերքներ օգտագործելուց հետո:
Նման վարակների ամենահաճախակի աղբյուրներից են տերևավոր բանջարեղենները: Հենց աղտոտված «Այսբերգ» աղցանի հետ են կապում ցիկլոսպորիազի ընթացիկ բռնկումը:
Միաժամանակ, սննդային վարակների ամենածանր և մահացու դեպքերն ամենից հաճախ կապված են աղտոտված մսի և թռչնամսի հետ: Հիվանդության ռիսկը մեծանում է հիգիենայի կանոնների խախտման, մթերքների անբավարար ջերմային մշակման, խաչաձև աղտոտման և սննդի ոչ ճիշտ պահպանման դեպքում:
Որո՞նք են ախտանիշները
Ըստ Պունամ Բայի՝ սննդային թունավորումները պայմանականորեն բաժանվում են երկու հիմնական խմբի.
Առաջին խումբն առաջանում է աղտոտված սննդում արդեն իսկ առկա տոքսինների օգտագործումից հետո: Այդ դեպքում սրտխառնոցը, փսխումը և փորլուծությունը ի հայտ են գալիս ուտելուց հետո մի քանի ժամվա ընթացքում և սովորաբար անցնում են մոտ մեկ օրում: Բուժառուների մեծ մասին բավական է հանգիստը և հեղուկների լրացումը, սակայն որովայնի ուժեղ ցավի, բարձր ջերմության, արյունային փորլուծության կամ արտահայտված ջրազրկման դեպքում անհրաժեշտ է անհապաղ դիմել բժշկի:
Երկրորդ խումբն առաջանում է վարակիչ հարուցիչներից՝ վիրուսներից, մակաբույծներից (ներառյալ Cyclospora-ն) կամ բակտերիաներից, մասնավորապես՝ Salmonella-ն, Shigella-ն և Escherichia coli-ն: Նման վարակները կարող են ուղեկցվել ավելի ծանր ախտանիշներով, ներառյալ արյունային փորլուծությունը և որովայնի ուժեղ ցավը, իսկ մի շարք դեպքերում պահանջում են հակաբիոտիկների նշանակում:
Ցիկլոսպորիազին առավել բնորոշ են տևական ջրային փորլուծությունը, որովայնի կծկումները, փքվածությունը, սրտխառնոցը, բարձր հոգնածությունը և մարմնի զանգվածի կորուստը:
Ինչպե՞ս կանխարգելել սննդային թունավորումը
Մասնագետները որպես կանխարգելման ամենաարդյունավետ միջոց նշում են անձնական հիգիենայի կանոնների պահպանումը: Ուտելիք պատրաստելուց առաջ անհրաժեշտ է մանրակրկիտ լվանալ ձեռքերը, մթերքները պետք է ենթարկել բավարար ջերմային մշակման, իսկ շուտ փչացող ճաշատեսակները ժամանակին սառեցնել և պահել սառնարանում:
Ինչպես նշում է դոկտոր Բայը, տաք ճաշատեսակները պետք է տաք մնան, իսկ սառը ճաշատեսակները՝ պահվեն սառեցված:
Միևնույն ժամանակ, աղտոտված մթերքները միշտ չէ, որ ունենում են փոփոխված արտաքին տեսք կամ անդուր հոտ, փոխարենը միայն արտաքին նշաններով դրանց անվտանգությունը որոշելն անհնար է: Թարմ բանջարեղենի և մրգերի լվացումը լիովին չի ոչնչացնում բոլոր բակտերիաները, վիրուսները և մակաբույծները, սակայն օգնում է նվազեցնել վարակման ռիսկը:
Ցիկլոսպորիազի ընթացիկ բռնկման հետ կապված հազարն արդեն հանվել է վաճառքից, սակայն առողջապահական մարմինները շարունակում են պարզել, թե արդյոք վարակի աղբյուր կարող էին դառնալ նաև այլ մթերքներ:
Ինչպե՞ս վարվել սննդային թունավորման դեպքում
Թեթև սննդային թունավորումների մեծ մասի դեպքում ախտանշանային բուժում է առաջարկվում: Կարևոր է պահպանել ջրային հավասարակշռությունը, կանոնավոր կերպով փոքր չափաբաժիններով խմել ջուր կամ էլեկտրոլիտներով ըմպելիքներ, օգտագործել հեշտ մարսվող սնունդ (օրինակ՝ չորահաց, բրինձ, բանան կամ տոստեր) և օրգանիզմին լիարժեք հանգիստ ապահովել:
Եթե թարմ բանջարեղեն, միրգ կամ աղցաններ օգտագործելուց հետո պահպանվում է տևական ջրային փորլուծությունը և կա ցիկլոսպորիազի կասկած, պետք է դիմել բժշկի: Հիվանդության ախտանիշները սովորաբար ի հայտ են գալիս աղտոտված սնունդ օգտագործելուց մեկ-երկու շաբաթ անց: Ախտորոշումը հաստատել թույլ է տալիս կղանքի լաբորատոր հետազոտությունը:
Ախտորոշումը հաստատվելուց հետո ցիկլոսպորիազը սովորաբար բուժում են սուլֆամետոքսազոլ/տրիմետոպրիմ համակցված հակաբիոտիկի կուրսով՝ 10–14 օր տևողությամբ: Այդ դեղամիջոցի նկատմամբ ալերգիա ունեցող բուժառուներին բժիշկը կարող է այլընտրանքային բուժում ընտրել:
Անկախ սննդային թունավորման ենթադրյալ պատճառից՝ բժշկական օգնությունն անհրաժեշտ է արյունային փորլուծության, բարձր ջերմության, ուժեղ կամ տևական փսխման, որովայնի արտահայտված ցավի կամ ջրազրկման նշանների ի հայտ գալու դեպքում:
Հետևեք NEWS.am Medicine-ին Facebook-ում և Twitter-ում