Նոր փորձարարական դեղամիջոցը օգնում է այրել ճարպը՝ պահպանելով մկանները. նախակլինիկական ուսումնասիրության արդյունքներ

Կալիֆոռնիայի Բերկլիի համալսարանի գիտնականները հայտնաբերել են ճարպակալման և շաքարախտի բուժման նոր մոտեցում, որը կարող է նպաստել ճարպի կորստին առանց մկանային զանգվածի զգալի կորստի, որը բնորոշ է որոշ քաշի կորստի մեթոդներին։

Փորձարարական միացությունը՝ 5-տետրադեկօքսի-2-ֆուրիկ թթուն (TOFA), գործում է այլ կերպ, քան լայնորեն օգտագործվող GLP-1 դեղամիջոցները։ Ախորժակը հիմնականում ճնշելու և սննդի ընդունումը նվազեցնելու փոխարեն, այն, կարծես, մեծացնում է էներգիայի ծախսը՝ խթանելով նյութափոխանակությունը։

Science Advances ամսագրում հրապարակված ուսումնասիրության մեջ գիտնականները ցույց են տվել, որ TOFA-ն կարող է ճնշել լիպիդների, այդ թվում՝ խոլեստերինի և տրիգլիցերիդների առաջացումը, միաժամանակ ակտիվացնելով ճարպի այրման և էներգիայի արտադրության մեջ ներգրավված գեները։

Մկների մոտ միացությունը բարելավել է ինսուլինի զգայունությունը և արյան մեջ գլյուկոզի վերահսկողությունը, նվազեցրել տրիգլիցերիդների մակարդակը և մեղմացրել լյարդի ճարպային հիվանդության ախտանիշները։ TOFA-ով բուժված ճարպակալած կենդանիների մոտ քաշի կորուստը հիմնականում տեղի է ունեցել ճարպային հյուսվածքում՝ առանց մկանային զանգվածի զգալի կորստի։ «Մարմնի քաշը կախված է երկու գործոնից՝ դուք կարող եք օգտագործել ավելի քիչ կալորիա կամ ծախսել ավելի շատ էներգիա», - նշել է ուսումնասիրության ղեկավար Անդերս Նաերը, Բերկլիի Կալիֆոռնիայի համալսարանի նյութափոխանակության կենսաբանության և սննդի պրոֆեսորը: Նա բացատրեց, որ GLP-1 դեղամիջոցները հիմնականում թիրախավորում են առաջին մեխանիզմը, մինչդեռ հետազոտողները որոշել են թիրախավորել երկրորդը:

TOFA-ն պատկանում է ACC ինհիբիտորներ կոչվող միացությունների խմբին, որոնք արգելափակում են լիպիդների ձևավորման գործընթացները: Այս դասի մի քանի դեղամիջոցներ նախկինում ենթարկվել են կլինիկական փորձարկումների, բայց ոչ մեկը դեռևս չի հաստատվել նյութափոխանակության հիվանդությունների բուժման համար: Պատճառներից մեկն այն է, որ որոշ ACC ինհիբիտորներ կարող են բարձրացնել տրիգլիցերիդների մակարդակը, հնարավոր է՝ մեծացնելով սրտանոթային բարդությունների ռիսկը:

Բերկլիի հետազոտողները պարզել են, որ TOFA-ն ունի գործողության լրացուցիչ մեխանիզմ: Լիպիդների սինթեզը ճնշելուց բացի, միացությունը ակտիվացնում է PPARα և PPARδ բջջային ընկալիչները, որոնք կարգավորում են ճարպի կլանման և դրա որպես էներգիայի աղբյուր օգտագործման հետ կապված գեները:

Մկների մոտ այս կրկնակի ազդեցությունը մեծացրել է էներգիայի ծախսը մինչև 18%-ով՝ առանց ֆիզիկական ակտիվության կամ մարմնի ջերմաստիճանի բարձրացման: Ի տարբերություն որոշ այլ ACC ինհիբիտորների, TOFA-ն նաև չի բարձրացրել տրիգլիցերիդների մակարդակը:

Գիտնականների խոսքով՝ միացությունը առաջացնում է բարդ նյութափոխանակության ռեակցիա՝ միաժամանակ սահմանափակելով լիպիդների առաջացումը և ակտիվացնելով էներգիայի ծախսի համար պատասխանատու մեխանիզմները։

Հետազոտողները նաև փորձարկել են TOFA-ի ազդեցությունը GLP-1 դեղամիջոցների հետ համատեղ, այդ թվում՝ սեմագլուտիդի, որը հայտնի է Ozempic և Wegovy ապրանքանիշերով, և tirzepatide-ի, որը վաճառվում է Mounjaro և Zepbound ապրանքանիշերով։ Մկների մոտ համադրությունը ապահովել է մարմնի քաշի, գլյուկոզի վերահսկողության, ինսուլինի կոնցենտրացիայի և տրիգլիցերիդների ավելի մեծ բարելավումներ, քան յուրաքանչյուր դեղամիջոց առանձին վերցրած։ Գիտնականները ենթադրում են, որ TOFA-ն ապագայում կարող է լրացնել առկա GLP-1 թերապիան, այլ ոչ թե փոխարինել այն։

Այնուամենայնիվ, հետազոտողները ընդգծում են, որ միացությունն մինչ օրս ուսումնասիրվել է միայն կենդանիների վրա։ Մարդկանց մոտ դրա անվտանգությունն ու արդյունավետությունը դեռևս անհայտ են։ Կլինիկական փորձարկումներ են անհրաժեշտ, նախքան դեղամիջոցը կարող է դիտարկվել որպես հիվանդների համար պոտենցիալ բուժում։

Մեթոդը հետագա զարգացնելու համար գիտնականները հիմնադրել են ReRx Therapeutics-ը։

Հետևեք NEWS.am Medicine-ին Facebook-ում և Twitter-ում