Լունդի համալսարանի հետազոտողները ԱՄՆ Առողջապահության ազգային ինստիտուտներից (NIH) ստացել են 19.4 միլիոն դոլարի (190 միլիոն շվեդական կրոն) դրամաշնորհ՝ Ալցհեյմերի հիվանդության ախտորոշման նոր արյան անալիզ մշակելու համար: Թեստը հիմնված կլինի MTBR-tau243 բիոմարկերի վրա:
Հնգամյա նախագիծը ֆինանսավորվում է ԱՄՆ ծերացման ազգային ինստիտուտի (NIA) կողմից, որը NIH-ի մաս է կազմում: Նպատակն է իրականացնել բիոմարկերի կլինիկական վավերացում և մշակել արյան անալիզ հաջորդ հինգ տարիների ընթացքում, որը կարժանանա FDA-ի հավանությանը:
Նախագիծը կղեկավարի Սեբաստիան Պալմկվիստը Լունդի համալսարանից: Հետազոտությունը կտևի 2026-ից 2031թթ.՝ Սենթ Լուիսի Վաշինգտոնի համալսարանի, Փենսիլվանիայի համալսարանի և Ալաբամայի համալսարանի հետ համագործակցությամբ: Հետազոտությանը կմասնակցեն Շվեդիայի և ԱՄՆ պացիենտների խմբեր:
Լունդի համալսարանը նշել է, որ սա ամերիկյան կազմակերպության կողմից համալսարանի երբևէ ստացած ամենամեծ մրցութային դրամաշնորհն է:
«Ինձ համար մեծ պատիվ է ստանալ այս դրամաշնորհը՝ իրականացնելու կլինիկական առումով նշանակալի նման նախագիծ, որը նպատակ ունի օգնել պացիենտների մեծ և խոցելի խմբին: Դա երկար ճանապարհ էր, և այս հաջողությունը թիմային աշխատանքի արդյունք է», - ասել է Սեբաստիան Պալմկվիստը՝ գնահատելով BioFINDER հետազոտական խմբի և ամերիկացի գործընկերների ներդրումը։
Արյան անալիզ, որը կարող է արտացոլել Ալցհայմերի հիվանդության փուլը
Վերջին տարիներին արյան անալիզներով չափվող բիոմարկերները ավելի կարևոր են դառնում Ալցհեյմերի հիվանդության ախտորոշման մեջ: Առավել լայնորեն օգտագործվող մարկերներից մեկը p-tau217-ն է, որը թույլ է տալիս հայտնաբերել Ալցհեյմերի հետ կապված ուղեղի փոփոխություններն ախտանիշների ի հայտ գալուց տարիներ առաջ:
Սակայն հիվանդության նման վաղ հայտնաբերումը կարող է նաև կլինիկական խնդիր ստեղծել. դրական արդյունքը կարող է վկայել Ալցհեյմերի հետ կապված ուղեղի փոփոխությունների մասին, բայց չի հաստատում, որ հիվանդությունը պացիենտի ներկա ախտանիշների պատճառն է: Հետազոտողների կարծիքով՝ MTBR-tau243-ը կարող է լրացնել այս տեղեկատվությունը, քանի որ այն արտացոլում է տաու-փնջերի կուտակումը, որոնք կապված են կլինիկական ախտանիշների առաջացման հետ:
«Այս ոլորտում մինչ այժմ բացակայում էր արյան այն անալիզը, որը կարտացոլեր հիվանդության փուլը, որն անմիջականորեն կապված է ախտանիշների հետ», - ասել է Պալմկվիստը։
Հետազոտական խումբը ավելի վաղ մշակել էր MTBR-tau243-ը Վաշինգտոնի համալսարանի հետ համատեղ։ NIH-ի կողմից ֆինանսավորվող նոր նախագիծը կկենտրոնանա այս բիոմարկերի կլինիկական վավերացման վրա։
Երկու բիոմարկերների համադրությունը կարող է բարելավել կանխատեսումը։
Հետազոտողները նաև կուսումնասիրեն, թե արդյոք MTBR-tau243-ի և p-tau217-ի համադրությունը կապահովի հիվանդության զարգացման ավելի ամբողջական պատկեր։
Հետազոտության շրջանակում գիտնականները կստուգեն, թե արդյոք այս երկու բիոմարկերներն օգնում են տարբերակել այն հիվանդներին, որոնց վիճակը մնում է համեմատաբար կայուն, և նրանց, որոնց հիվանդությունն ավելի հավանական է, որ ավելի արագ զարգանա։ Արյան կրկնակի անալիզները նաև կգնահատեն, թե արդյոք բիոմարկերների մակարդակի փոփոխությունները ժամանակի ընթացքում կարող են բարելավել հիվանդության հետագա ընթացքը կանխատեսելու ճշգրտությունը։
Պալմկվիստի խոսքով՝ որոշ պացիենտների մոտ նախնական թեստի արդյունքը կարող է սահմանային լինել, ինչը նշանակում է, որ այն կարող է վերջնական պատասխան չտալ: Նման դեպքերում, մեկ-երկու տարվա ընթացքում կրկնակի թեստը կարող է լրացուցիչ տեղեկություններ տրամադրել հիվանդության զարգացման մասին։
Վերջնարդյունքում հետազոտողները հույս ունեն ստեղծել Ալցհեյմերի հիվանդության փուլավորման համակարգ, որը նման է ուռուցքաբանության մեջ արդեն կիրառվող մոտեցմանը: Քաղցկեղի դեպքում բժիշկները ոչ միայն ախտորոշում են, այլև փուլավորում են հիվանդությունը։
«Ալցհեյմերի հիվանդության նման փուլավորման համակարգը կարող է ծառայել երկու կարևոր գործառույթի՝ պացիենտի համար կանխատեսում ապահովելը և համապատասխան բուժումը որոշելուն օգնելը», - նշել են հետազոտողները։
Չնայած նախագիծն ուղղակիորեն չի ուսումնասիրի բուժման արդյունավետությունը, գիտնականները կարծում են, որ Ալցհեյմերի հիվանդության փուլի ճշգրիտ որոշումը կարող է կարևոր լինել ինչպես դրա հետագա զարգացումը կանխատեսելու, այնպես էլ համապատասխան թերապիան ընտրելու համար։
Հետևեք NEWS.am Medicine-ին Facebook-ում և Twitter-ում