«Պարզապես դիմանալ». բուժման նոր մեթոդները ենթաստամոքսային գեղձի քաղցկեղի դեմ հաղթանակի հույս են տալիս

«Ես ունեմ այդ ներքին ուժը և ուզում եմ շարունակել ապրել»,- ասում է 65-ամյա Վիկի Սթինսոնը, որին 2024 թվականին ենթաստամոքսային գեղձի III փուլի քաղցկեղ են ախտորոշել։ Բժիշկներից մեկը նախազգուշացրել էր նրան, որ մնացել է ապրելու «ամիսներ, այլ ոչ թե տարիներ»։

«Դա շատ ծանր էր,- խոստովանում է Սթինսոնը, որն իրեն լավատես է համարում։ -Եվ ես որոշեցի չընդունել նման կանխատեսումը»,- ծիծաղելով ասում է նա։ Երկու տարի անց Սթինսոնը շարունակում է հերքել բոլոր կանխատեսումները, գրում է NPR-ը։

Բարեբախտաբար Սթինսոնի համար, հետազոտողները լուրջ հաջողությունների են հասնում ենթաստամոքսային գեղձի քաղցկեղի դեմ պայքարում։ Վիկին արդեն օգտվել է նոր մեթոդներից մեկից՝ daraxonrasib դեղամիջոցից, որը թիրախավորում և ոչնչացնում է տարածված մուտացիայով քաղցկեղային բջիջները։ Կան նաև այլ հեռանկարային մոտեցումներ, ներառյալ անհատականացված mRՆԹ-պատվաստանյութը և որովայնի շրջանում փոփոխական էլեկտրական դաշտեր ստեղծող սարքը։

«Ես ունեմ այդ ներքին տրամադրվածությունը և ուզում եմ շարունակել ապրել»,- ասում է 65-ամյա Սթինսոնը՝ ԱՄՆ Ազգային պարկերի ծառայության նախկին լանդշաֆտային ճարտարապետը։ Սթինսոնը շարունակում է համագործակցել հետազոտողների հետ և հույս ունի, որ ենթաստամոքսային գեղձի քաղցկեղի բուժման նոր մեթոդներ կհայտնվեն»։ Սթինսոնը հույս ունի, որ գիտությունը կօգնի իրեն առաջ անցնել հիվանդությունից։

Ամեն տարի մոտ 70 հազար ամերիկացի ստանում է այս ախտորոշումը, և նրանց 80%-ի մոտ հիվանդությունը հայտնաբերվում է ուշ փուլերում։ Ըստ Ամերիկյան քաղցկեղի ընկերակցության տվյալների՝ հնգամյա կենսունակությունը դեռև ցածր է՝ ընդամենը 13%։

Ինչու՞ է ենթաստամոքսային գեղձի քաղցկեղն այդքան բարդ

«Գոյություն ունեն մի քանի գործոններ, որոնց պատճառով ենթաստամոքսային գեղձի ուռուցքները հատկապես դժվար են ենթարկվում բուժման։ Դրանցից մեկը օրգանի դիրքն է։ Ենթաստամոքսային գեղձը գտնվում է շատ այլ օրգանների հետևում, ուստի այն դժվար է շոշափել, տեսնել, սկանավորել կամ վիրահատել, պարզաբանում է վիրաբույժ-ուռուցքաբան Ռաջեշ Ռամանաթանը՝ Ֆինիքսի Banner MD Anderson Cancer Center-ի գաստրոէնտերոլոգիական բաժանմունքի համատնօրենը։ Նրա խոսքով՝ բուժառուների համար նույնպես դժվար է հասկանալ դիսկոմֆորտի աղբյուրը»։

Նոր թիրախային դեղամիջոցների հույսը

The New England Journal of Medicine-ում հրապարակված հետազոտությունը ցույց է տվել, որ daraxonrasib-ը բուժառուներին հնարավորություն է տալիս ապրել 3-4 անգամ ավելի երկար առանց հիվանդության առաջխաղացման (միջինում 8-9 ամիս)՝ սովորական քիմիոթերապիայի համեմատ։ Դա համարվում է հեղափոխական բեկում, քանի որ բուժումն ուղղված է հիվանդության բուն պատճառի վերացմանը։

«Բացի դրանից, օրգանը տեղակայված է կենտրոնական երակների և զարկերակների հարևանությամբ։ Դա օրգանիզմի այն հատվածն է, որն, ըստ ուռուցքաբան Առիֆ Քամալի՝ «American Cancer Society»-ի բուժառուների հետ տարվող աշխատանքների գծով տնօրենի, «նման է օրգանիզմի Կենտրոնական կայարանին. եթե բջիջները դուրս են գալիս ենթաստամոքսային գեղձից, նրանք հեշտ հասանելիություն են ստանում դեպի մայրուղիներ, որոնք տանում են մինչև մարմնի ամենահեռավոր հատվածները»։

Նոր գենետիկորեն թիրախային դեղամիջոցները հույս են տալիս

Դեղանյութը պատկանում է գենետիկորեն մշակված դեղամիջոցների նոր դասին՝ RAS ինհիբիտորներին, որոնք թիրախավորում են որոշակի քաղցկեղային մուտացիաներ ունեցող բջիջները և ոչնչացնում դրանք: Նմանատիպ դեղանյութերն արդեն փոխել են հաստ աղիքի և թոքերի քաղցկեղի բուժման ընթացքը:

Հետազոտողները կարծում են, որ դա կարող է հեղափոխական բեկում դառնալ նաև ենթաստամոքսային գեղձի քաղցկեղի համար, քանի որ բուժումն ավելի ու ավելի է մոտենում հիվանդության հիմնապատճառի վերացմանը:

Սթինսոնը 13 ամիս մասնակցել է daraxonrasib-ի հետազոտությանը և ասում է, որ գլխավոր առավելությունը պարզությունն էր՝ մեկ հաբ՝ բազմաժամյա կաթիլայինների փոխարեն: Իսկ կողմնակի ազդեցություններն ավելի քիչ էին, քան քիմիոթերապիայի տեսակների մեծ մասի դեպքում:

Հետազոտության ընթացքում բուժառուների մոտ մեկ երրորդի մոտ նկատվել են չափավոր կամ լուրջ կողմնակի ազդեցություններ, օրինակ՝ ցան և փորլուծություն, թեև ոչ ոք չի դադարեցրել մասնակցությունը դրա պատճառով: Սթինսոնի մոտ առաջացել են թեթև ցաներ դեմքի, պարանոցի և մեջքի շրջանում:

«Դա ինձ մի փոքր վերադարձրեց դեռահասության տարիներին,- կատակում է նա: Բայց միևնույն ժամանակ նա բավականաչափ ուժ ուներ Իտալիայի Դոլոմիտյան Ալպերում արշավների գնալու և սովորական մարզումներին հաճախելու համար: «Ես ունեցա գրեթե նորմալ կյանքի մի ամբողջ տարի»:

Daraxonrasib-ն այնքան հուսադրող է թվում, որ ԱՄՆ Սննդի և դեղերի վարչությունը թույլատրել է մշակող ընկերությանը՝ Revolution Medicines-ին, ընդլայնել բուժառուների հասանելիությունը դեղանյութին նույնիսկ նախքան պաշտոնական հաստատումը: Ըստ մասնագետների՝ RAS ինհիբիտացման տեխնոլոգիան, հավանաբար, կդառնա ապագա բուժման մեթոդների հիմքը, որոնք այլ դեղամիջոցների հետ համակցվելով կարող են հանգեցնել կյանքի տևողության ավելացման կամ նույնիսկ լիակատար բուժման:

Բուժման այլ մեթոդներն արդեն հորիզոնում են

Հաջորդ հարցն այն է, թե ինչպես համակցել նոր դեղամիջոցը թերապիայի այլ մեթոդների և տեխնոլոգիաների հետ, քանի որ հետազոտողները գրոհում են ենթաստամոքսային գեղձի քաղցկեղը միանգամից տարբեր կողմերից:

Անցյալ ամիս մի փոքրիկ, բայց հուսադրող հետազոտություն ցույց տվեց անհատականացված mRՆԹ-պատվաստանյութերի հեռանկարայնությունը: Գերմանիայում յուրաքանչյուր բուժառուի համար ստեղծում էին անհատական mRՆԹ-պատվաստանյութ՝ հիմնված նրա ուռուցքի գենետիկական պրոֆիլի վրա, իսկ այնուհետև ներարկում այն ինը շաբաթվա ընթացքում: 16 բուժառուներից կեսի մոտ դա առաջացրել է իմունային պատասխան և նրանց մեծ մասին հնարավորություն է տվել երկարացնել կյանքը մոտ վեց տարով:

«Իմունային պատասխանի ուժը շատ մեծ էր,- ասում է վիրաբույժ-ուռուցքաբան Վինոդ Բալաչանդրանը՝ փորձարկման գլխավոր հետազոտողը և Memorial Sloan Kettering Cancer Center-ին կից Olayan Center for Cancer Vaccines-ի տնօրենը: -Բացի դրանից, այդ պատասխանը բացառիկ կերպով երկարատև եղավ»,- այսինքն՝ իմունային համակարգը կարող է շարունակել պայքարել քաղցկեղի դեմ տարիների ընթացքում:

Այդ ժամանակից ի վեր mRՆԹ-պատվաստանյութերի տեխնոլոգիան առաջ է շարժվել և այժմ փորձարկվում է ավելի լայնածավալ հետազոտություններում:

Բացի այս փորձարարական դեղամիջոցներից, գիտնականները միաժամանակ ուսումնասիրում են ուռուցքային բջիջների շուրջ միկրոմիջավայրը փոխելու եղանակներ՝ այն դրանց բազմացման համար պակաս նպաստավոր դարձնելու կամ իմունային համակարգին խթանելու համար, որպեսզի վերջինս գրոհի բուն քաղցկեղը։

Վերջերս FDA-ն հաստատել է նոր սարք, որը ստեղծում է այսպես կոչված «ուռուցք-քայքայիչ դաշտեր»։ Մաշկին ամրացվում են էլեկտրոդներ, որոնք հաղորդում են բարձր հաճախականության էլեկտրական ազդանշաններ՝ ոչնչացնելով ենթաստամոքսային գեղձի քաղցկեղի բաժանվող բջիջները։ Այդ ազդանշանները միաժամանակ, ըստ ամենայնի, ակտիվացնում են օրգանիզմի իմունային պատասխանը՝ առանց քիմիոթերապիային բնորոշ հավելյալ տոքսիկության։

Frederick Health-ից ուռուցքաբան Սարո Սարգսյանը սկսել է կիրառել այս մեթոդը ենթաստամոքսային գեղձի քաղցկեղով հիվանդների մոտ մարտ ամսին և պատրաստվում է գնահատել արդյունքներն արդեն հաջորդ ամիս։ Նա հույս ունի, որ սարքը կօգնի նվազեցնել ցավը և երկարացնել բուժառուների կյանքը առնվազն 2-3 ամսով, ինչպես ցույց են տվել կլինիկական հետազոտությունները։

«Ցավոք, սա լիակատար բուժում չէ, բայց այն բուժառուներին լրացուցիչ ժամանակ է տալիս իրենց ընտանիքների հետ»,- ասում է Սարգսյանը։

«Պարզապես դիմանալ»

Այս բոլոր բազմաթիվ ձեռքբերումները, թեև հույս են ներշնչում, միևնույն ժամանակ տագնապ են առաջացնում ենթաստամոքսային գեղձի քաղցկեղ ունեցող ներկայիս բուժառուների մոտ, որոնց համար բուժման նոր մեթոդները չեն կարող հայտնվել բավականաչափ արագ:

Նրանց թվում է Արիզոնայից Վիկի Ստինսոնը: Մարտի վերջին նրա քաղցկեղը կրկին սկսել է առաջխաղացում ունենալ՝ daraxonrasib-ի ֆոնին 13 ամիս տևած կայուն վիճակից հետո: Ձվարաններում նոր ուռուցքի հայտնաբերումը, արդեն IV փուլում, նշանակում էր դեղամիջոցի ընդունման դադարեցման անհրաժեշտություն, ինչը, ըստ նրա, իրեն շատ է տխրեցրել:

Այժմ նա աշխատում է օգնել այլ հետազոտողների՝ հուսալով, օրինակ, որ նրանք կկարողանան բուժում մշակել՝ հիմնվելով իր ուռուցքի գենետիկական պրոֆիլի վրա:

«Թվում է, թե ամեն ինչ արդեն շատ մոտ է, և ես ինձ զգում եմ ինչպես ճյուղին հասած լոլիկ. եթե կարողանամ ևս մի փոքր դիմանալ, հնարավոր է՝ դա իրոք աշխատի ինձ համար»։

Հետևեք NEWS.am Medicine-ին Facebook-ում և Twitter-ում