Հոգեկան խանգարումները կրկնապատկվել են 1990 թվականից ի վեր և այժմ առնչվում են 1,2 միլիարդ մարդու

Նոր խոշոր հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ հոգեկան խանգարումները դարձել են ամենաարագ զարգացող համաշխարհային առողջապահական խնդիրներից մեկը, որն այսօր առնչվում է ամբողջ աշխարհում գրեթե 1.2 միլիարդ մարդու՝ գրեթե կրկնակի ավելի, քան 1990 թվականին։

Քվինսլենդի համալսարանի հետ համատեղ անցկացված և The Lancet-ում հրապարակված հետազոտությունը ցույց է տվել, որ հոգեկան խանգարումները դարձել են հաշմանդամության առաջատար պատճառն ամբողջ աշխարհում՝ գերազանցելով սիրտ-անոթային հիվանդությունները, քաղցկեղը և մկանային-կմախքային խանգարումները։

Գիտնականները վերլուծել են 204 երկրների և տարածքների տվյալները 1990-2023 թվականներին, ինչը հետազոտությունը դարձնում է հոգեկան խանգարումների համաշխարհային բեռի վերաբերյալ մինչ օրս ամենամեծ ուսումնասիրությունը։ Վերլուծությունը ներառել է տարբեր տարիքային խմբերի և տարածաշրջանների 12 հոգեկան հիվանդություններ։

Արդյունքների համաձայն՝ տագնապային խանգարումները և մեծ դեպրեսիվ խանգարումը հաշմանդամությանն ամենից շատ նպաստող գործոններից են։ 2023 թվականին հոգեկան խանգարումներն առնչվել են հաշմանդամության հետ կապված կյանքի 171 միլիոն տարիների (DALY) հետ, որը կազմում է աշխարհում հաշմանդամության հետ կապված կյանքի բոլոր տարիների ավելի քան 17 տոկոսը։

Հետազոտողները նշել են, որ հոգեկան առողջության խնդիրների կտրուկ աճը մեծապես կապված է անհանգստության և դեպրեսիայի աճի հետ, մասնավորապես COVID-19 համավարակից հետո։ 2019 թվականից ի վեր մեծ դեպրեսիվ խանգարման տարածվածությունն աճել է մոտ 24 տոկոսով, իսկ տագնապային խանգարումներին՝ ավելի քան 47 տոկոսով։

Բեռը հատկապես բարձր էր 15-19 տարեկան դեռահասների շրջանում՝ ժամանակահատված, որը գիտնականները կարևոր են համարում կրթության, ապագա աշխատանքի և սոցիալական հարաբերությունների համար: Կանայք նույնպես ավելի հավանական է եղել, որ տուժեին այս խնդրից. 2023 թվականին մոտավորապես 620 միլիոն կանանց մոտ ախտորոշվել են հոգեկան խանգարումներ՝ 552 միլիոն տղամարդկանց համեմատ։

Հետազոտության հեղինակներն ընդգծել են, որ հոգեկան առողջության վատթարացումը կարող է պայմանավորված լինել աղքատությամբ, բռնությամբ, անկայունության զգացումով, խտրականությամբ, խնամքի բարձր բեռով և սոցիալական կապերի նվազմամբ։

Հետազոտողները նաև նշել են բուժման հասանելիության զգալի անհավասարությունը: Աշխարհում մեծ դեպրեսիվ խանգարում ունեցող մարդկանց միայն մոտ 9 տոկոսն է ստանում նվազագույն համարժեք խնամք, իսկ մոտ 90 երկրներում՝ 5 տոկոսից պակասը։

Հեղինակներն ընդգծել են, որ հոգեկան առողջության խնամքի հասանելիության ընդլայնումը և հոգեկան առողջության համակարգերում երկարաժամկետ ներդրումները կլինեն հոգեկան խանգարումների աճող համաշխարհային բեռի հաղթահարման բանալին։

Հետևեք NEWS.am Medicine-ին Facebook-ում և Twitter-ում