Science ամսագրում հրապարակված նոր հետազոտությունը ցույց է տվել, որ տղամարդկանց և կանանց միջև կենսաբանական տարբերություններն արտահայտվում են ուղեղի տարբեր հատվածներում գեների ակտիվության մակարդակով և կարող են կապված լինել նյարդաբանական ու հոգեբուժական հիվանդությունների նկատմամբ տարբեր հակվածության հետ։

Աշխատանքը հիմնված է 30 դոնորից վերցված ուղեղի կեղևի վեց հատվածից ստացված ավելի քան մեկ միլիոն բջջային կորիզների բարձր ճշգրտության վերլուծության վրա։ Գիտնականները կիրառել են միաբջիջ ՌՆԹ-սեկվենավորման մեթոդը, որը թույլ է տալիս որոշել, թե որ գեներն են ակտիվ բջիջների առանձին տեսակներում և ինչպես է տարբերվում դրանց աշխատանքը տղամարդկանց և կանանց մոտ։

Հետազոտությունն իրականացվել է ԱՄՆ Հոգեկան առողջության ազգային ինստիտուտի և ԱՄՆ Ծերացման ազգային ինստիտուտի մասնագետների մասնակցությամբ, որոնք ստեղծել են ուղեղի գենետիկական ակտիվության տարբերությունների մանրամասն քարտեզը։

Վերլուծության արդյունքում հայտնաբերվել է ավելի քան 3000 գեն, որոնք էքսպրեսիայի մակարդակի տարբերություններ են դրսևորում տղամարդու և կնոջ ուղեղի միջև։ Այս տարբերությունները հավասարաչափ չեն բաշխված. դրանք կախված են ուղեղի կոնկրետ տիրույթներից և բջիջների տեսակներից, ներառյալ նեյրոնները և գլիալ բջիջները։

Գիտնականները նշում են, որ այս գեների մի մասը համընկնում է նրանց հետ, որոնք նախկինում կապվել են այնպիսի հիվանդությունների հետ, ինչպիսիք են Ալցհայմերի հիվանդությունը, շիզոֆրենիան, ուշադրության պակասի և հիպերակտիվության համախտանիշը, ինչպես նաև տրամադրության խանգարումները։ Սա կարող է մասնակիորեն բացատրել, թե ինչու են ուղեղի որոշ հիվանդություններ ավելի հաճախ հանդիպում տղամարդկանց կամ կանանց մոտ։

Առանձնակի շեշտվում է, որ, չնայած հայտնաբերված տարբերություններին, դրանք համեմատաբար նուրբ են և չեն սահմանում հիմնարար տարբերություններ տղամարդու և կնոջ ուղեղի միջև։ Այնուամենայնիվ, դրանք կարող են ազդել այն բանի վրա, թե ինչպես են ձևավորվում հիվանդությունների ռիսկերը և ինչպես է օրգանիզմն արձագանքում դրանց։

Հետազոտողները նաև մատնանշում են, որ տարբերությունների զգալի մասը կարող է կարգավորվել սեռական հորմոններով և սեռական քրոմոսոմների գեներով, սակայն ստույգ մեխանիզմները դեռևս հետագա ուսումնասիրության առարկա են։

Աշխատանքի հեղինակներն ընդգծում են, որ ստացված տվյալները կարևոր են անհատականացված բժշկության զարգացման համար, քանի որ կենսաբանական սեռի հաշվառումը կարող է բարձրացնել ուղեղի հիվանդությունների ախտորոշման և բուժման ճշգրտությունը։