JAMA Psychiatry հանդեսում հրապարակված նոր հետազոտությունը ցույց է տվել, որ երեխաների շրջանում անհանգստության և դեպրեսիայի գենետիկական նախատրամադրվածությունը կարող է ձևավորվել երկու տարբեր կենսաբանական «ուղիներով»:

Գիտնականները նման եզրակացության են հանգել՝ վերլուծելով ընտանիքների տվյալները, ներառյալ ծնողներին և երեխաներին, ինչը հնարավորություն է տվել հետևել, թե հատկապես ինչպես են փոխանցվում հոգեկան առողջության խանգարումների վտանգները:

Առաջին ուղին կապված է այսպես կոչված ուղղակի գենետիկական ժառանգորդության հետ: Նման դեպքում երեխան ծնողներից ժառանգում է գեների որոշակի տարբերակներ, որոնք ուղղակիորեն մեծացնում են տագնապային կամ դեպրեսիվ վիճակների զարգացման հավանականությունը: Դա դասական մեխանիզմն է, երբ գենետիկան ազդում է ուղեղի կենսաբանության և հուզական կարգավորման վրա:

Անուղղակի գենետիկական էֆեկտներ. Սա ավելի բարդ և հետաքրքիր ուղի է: Ծնողների գեները կարող են ազդել երեխայի վրա ոչ միայն ԴՆԹ-ի միջոցով, այլև այն միջավայրի, որը նրանք ստեղծում են: Օրինակ, ծնողի գենետիկ նախատրամադրվածությունը անհանգստության նկատմամբ կարող է ձևավորել որոշակի դաստիարակչական ոճ, ընտանիքում սթրեսի մակարդակը կամ հուզական մթնոլորտը, որոնցից յուրաքանչյուրն, իր հերթին, ազդում է երեխայի հոգեկան վիճակի վրա։

Սակայն երկրորդ ուղին ավելի բարդ և, թերևս, նույնիսկ ավելի հետաքրքիր պարզվեց։ Այն ներառում է այսպես կոչված «անուղղակի գենետիկական ազդեցություններ»։ Բանն այն է, որ ծնողների գեները կարող են անմիջականորեն ազդել ոչ միայն երեխայի ԴՆԹ-ի, այլև իրենց ստեղծած միջավայրի վրա։ Օրինակ, ծնողի գենետիկ նախատրամադրվածությունն անհանգստության նկատմամբ կարող է ձևավորել որոշակի ծնողական ոճ, ընտանիքում սթրեսի մակարդակը կամ հուզական մթնոլորտը, որոնք բոլորն էլ, իրենց հերթին, ազդում են երեխայի հոգեկան վիճակի վրա։

Այսպիսով, հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ մանկության տարիներին հոգեկան խանգարումների վտանգը կախված չէ միայն «գեներում եղածից», այլև նրանից, թե ինչպես են այդ գեները արտահայտվում վարքի և շրջակա միջավայրի միջոցով։

Հետազոտության հեղինակներն ընդգծում են, որ այդ մոտեցումն օգնում է ավելի հստակ տարանջատել ժառանգականության և շրջակա միջավայրի ազդեցությունը: Դա նաև նոր հնարավորություններ է բացում կանխարգելման համար. եթե վտանգի մի մասն իրացվում է ընտանեկան միջավայրի միջոցով, ապա օգնությունը կարող է ուղղված լինել ոչ միայն երեխային, այլև ծնողներին:

Երկարաժամկետ հեռանկարում այս տվյալները կարող են օգնել մշակել ռիսկի խմբում գտնվող երեխաների վաղ հայտնաբերման և աջակցության ավելի ճշգրիտ ռազմավարություններ, ինչպես նաև բուժման անհատականացված մոտեցումներ: