Ալֆա-սինուկլեին սպիտակուցը «մեղավոր է» Պարկինսոնի հիվանդության կլինիկական պատկերի առաջացման համար: Այն ձեւավորում է անկանոն ձեւ եւ կուտակվում ուղեղի որոշ տարածքներում: Գիտնականները մշակել են նոր թեստեր, որոնք կարող են հայտնաբերել սպիտակուցի հետքերը, հաղորդում է CNN-ը: Սա կարող է արագացնել եւ հեշտացնել Պարկինսոնի հիվանդության ախտորոշումը: SYNTap թեստը, որը փնտրում է գլխուղեղի ողնաշարի հեղուկում այս սպիտակուցի անկանոն ձեւի հետքեր, նոր է փորձարկվել Պարկինսոնի հիվանդության առաջընթացի մարկերների նախաձեռնության շրջանակներում: Սա մեծ ուսումնասիրություն է, որն իրականացվել է Մայքլ Ջ․ Ֆոքսի հիմնադրամի կողմից: Մի քանի ընկերություններ այս տեսակի թեստի տարբերակներ են մշակում: Այն միանում է մեկ այլ թեստի, որը կոչվում է Syn-One, որը մաշկի մեջ հայտնաբերում է սպիտակուցի հետքեր:   

Նոր թեստերը բացառապես չեն ախտորոշում Պարկինսոնի հիվանդությունը, այլ ավելի շուտ մատնանշում են մի խումբ խանգարումներ, որոնք առաջացել են ալֆա-սինուկլեինային սպիտակուցի անոմալ կուտակումից: Պարկինսոնի հիվանդությունը այս խանգարումներից ամենատարածվածն է:

Պարկինսոնի հիվանդության ախտորոշման մարտահրավերները

Պարկինսոնի հիվանդությունն ազդում է նյարդային համակարգի վրա եւ կարող է խնդիրներ առաջացնել, ինչպիսիք են դեպրեսիան, անհանգստությունը, ճանաչողական խանգարումները, քնի վարքի խանգարումը, հալյուցինացիաները եւ հոտառության կորուստը: Դա մահացու չէ, բայց կարող է լուրջ հետեւանքներ ունենալ հիվանդի կյանքի որակի վրա: Այս ախտանիշների ճշգրիտ պատճառը լիովին ուսումնասիրված չէ։ 

Լաբորատոր թեստը, որը կարող է բժիշկներին ասել, թե արդյոք ինչ-որ մեկը Պարկինսոնի հիվանդություն ունի, գիտնականների հետազոտության երկարամյա նպատակն է: Ներկայումս բժիշկները ախտորոշում են Պարկինսոնի հիվանդությունը հիմնվելով կլինիկական պատկերի վրա՝ ցնցում, փոփոխված քայլվածք, շարժումների կաշկանդվածություն։

Այս նշանները սկզբում կարող են աննկատ լինել, եւ դժվար է տարբերակել Պարկինսոնի հիվանդությունը այլ խանգարումներից, քանի դեռ կլինիկական պատկերը պարզ չէ եւ չի ազդում ուղեղի մեծ մասի վրա: 

Թեստեր Պարկինսոնի հիվանդության ժամանակ

Թեստերը մեզ համար բացում են Պարկինսոնի հիվանդության պատմության նոր գլուխ, որտեղ մենք իսկապես կարող ենք կենտրոնանալ կենսաբանության վրա, ասում է Սթենֆորդի համալսարանի նյարդաբանության եւ նյարդաբանական գիտությունների պրոֆեսոր Քեթլին Փոստոնը, ով մասնակցել է SYNTap թեստի ուսումնասիրությանը:

«Կարծում եմ, որ դա կարագացնի մեր փոխազդեցությունն ու կլինիկական փորձարկումները եւ, հուսով եմ, թույլ կտա մեզ ավելի հաջող թերապեւտիկ փորձարկումներ անցկացնել առաջիկա հինգ տարիների ընթացքում»,-ասել է Փոստոնը: Թեստը հասանելի է բժիշկների համար, բայց դրա հուսալիությունը չի ապացուցվել խոշոր կլինիկական ուսումնասիրություններում:

Lancet Neurology ամսագրում հրապարակված ուսումնասիրության մեջ պարզվել է, որ SYNTap թեստը ճշգրիտ է։ Այն անցկացվել է 1100 մասնակիցների շրջանում, այդ թվում՝ Պարկինսոնի հիվանդությամբ տառապող մարդկանց, գենետիկ կամ կլինիկական ռիսկի գործոններ ունեցող մարդկանց շրջանում, որոնց մոտ չի ախտորոշվել հիվանդությունը։

Ընդհանուր առմամբ, թեստը ճիշտ է հայտնաբերել Պարկինսոնի հիվանդությամբ տառապող մարդկանց 88 տոկոս դեպքերում եւ ճիշտ բացառել այն 96 տոկոս դեպքերում։

«Սա ցույց է տալիս, որ մեթոդը բավականաչափ ճշգրիտ է Պարկինսոնի հիվանդությունը հայտնաբերելու համար, նույնիսկ այն հիվանդների մոտ, ովքեր դեռ ախտանիշներ չունեն»,-ասում է Վաշինգտոնի համալսարանի բժշկական դպրոցի նյարդավիրաբույժ Էնդրյու Կոն։ 

Թեստը առավել ճշգրիտ է եղել այն մարդկանց մոտ, ովքեր չեն ունեցել Պարկինսոն հիվանդության որեւէ հայտնի գենետիկ ռիսկ, որոնց մոտ հայտնաբերվել է հոտառության խանգարում: Այս խմբում թեստը ճիշտ է հայտնաբերել հիվանդությունը դեպքերի 99 տոկոսում։ Եթե հիվանդը հոտառության կորուստ չի ունեցել, ճշգրտությունը նվազել է մինչեւ 78 տոկոս։ LRRK2 գենում մուտացիա ունեցող մարդկանց մոտ թեստը ճիշտ է հայտնաբերել Պարկինսոնի հիվանդությունը միայն դեպքերի 67 տոկոսում: Սա նշանակում է, որ թեստը շատ լավ է Պարկինսոնի հիվանդությունը բացառելու համար, բայց այն չի հայտնաբերում այն որոշ մարդկանց մոտ, որոնք իսկապես տառապում են այդ հիվանդությամբ։

«Եթե Դուք անցել եք այդ թեստը, եւ այն եղել է  նորմալ կամ բացասական, ապա դա չի նշանակում, որ դուք չունեք Պարկինսոնի հիվանդություն»,-ասել է նյարդաբան եւ Ջոն Հոփքինսի համալսարանի շարժողական խանգարումների բաժնի տնօրեն Քելի Միլսը։

Նոր թեստերը կարող են արագացնել հետազոտությունները

«Դրա հետ համաձայն են գիտական աշխատանքի հեղինակները։ Այս պահին թեստը միայն համեստ օգուտ ունի սովորական կլինիկական պրակտիկայի համար»,-ասել է հետազոտության հեղինակ, Փենսիլվանիայի համալսարանի Պերլմանի բժշկական դպրոցի նյարդաբան Էնդրյու Սիդերոֆը։

Պարկինսոնի հիվանդության բուժումը հիմնված է ախտանիշների մեղմացման վրա, եւ այն ամենը, ինչ կարող է անել թեստը, կօգնի բժշկին հստակեցնել ախտորոշումը: Ըստ Սիդորովի՝ դա չի փոխի հիվանդի բուժման եղանակը, բայց դա կարող է որոշ մարդկանց վստահություն հաղորդել, որ իրենց ախտորոշումը ճիշտ է:

Կարեւոր է նշել, որ սա ինվազիվ թեստ է, որը պահանջում է ցավոտ պրոցեդուրա։  Չնայած հետազոտողները հույս ունեն շուտով իրենց արդյունքները տեղափոխել այլ կենսաբանական նմուշներ, ինչպիսիք են արյունը կամ թուքը, որոնք ավելի հեշտ կլինի հավաքել:

Հետազոտության ամենահեռանկարային արդյունքներից մեկը ստացվել է վաղ դրսեւորումներով մարդկանց մոտ, որոնք սերտորեն կապված են Պարկինսոնի հիվանդության զարգացման հետ: Հոտառությունը կորցրած 18 մարդկանց շրջանում թեստը հայտնաբերել է ալֆա-սինուկլեին 16 հիվանդների մոտ: Աչքի արագ շարժմամբ քնի վարքի խանգարում ունեցող 33 մարդկանց շրջանում թեստը 28 փորձարկվողների մոտ հայտնաբերել է ալֆա-սինուկլեին: Այդ խանգարումը բնութագրվում է նրանով, որ մարդը երազում կատարում է բավական ինտենսիվ շարժումներ, կարծես ապրելով իր երազը։ 

Քանի որ այս խումբը շատ փոքր էր, հետազոտողները ասում են, որ այս թեստերը պետք է կրկնվեն՝ տեսնելու, թե արդյոք նրանք կարող են հայտնաբերել հիվանդությունը մինչեւ շարժունակության վատթարացումը:

Հետազոտողները կարծում են, որ այս թեստը հեղափոխություն կապահովի ախտորոշման մեջ: Մայքլ Ջ․ Ֆոքսի հիմնադրամի գլխավոր տնօրեն Դեբորա Բրուքսը պատմել է, որ երբ նրանք իմացել են SYNTap թեստի արդյունքները, նա գնացել է բարերար Ֆոքսի մոտ՝ պատմելու նրան արդյունքների մասին։ Ֆոքսն ապրում է Պարկինսոնի հիվանդությամբ 1991 թվականից: 

Նրանք միասին զանգել են հիմնադրամի գիտնականներից մեկին՝ նյարդաբան Թոդ Շերերին, որը նաեւ հիմնադրամի առաքելության ղեկավարն է: Նրանք ավելի քան 10 տարի փնտրում էին Պարկինսոնի հիվանդության բիոմարկերներ։