նախընտրելի դարձնել
Ռուս և օտարերկրյա նեյրոֆիզիոլոգներն առաջին անգամ օգտագործել են նեյրոնային ցանցը, որպեսզի մանրամասն ուսումնասիրեն, թե ինչպես է ուղեղի հյուսվածքի քայքայումը տեղի ունենում նեյրոդեգեներատիվ հիվանդությունների ամենածանր ձևերից մեկի՝ իմաստային դեմենցիայի զարգացման ժամանակ: Այս վերլուծությունը ցույց է տվել սպիտակ նյութի խանգարումների կարևոր դերը խոսքի ընկալման խնդիրների առաջացման գործում , հայտնում է Ազգային հետազոտական համալսարանի Տնտեսագիտության բարձրագույն դպրոցի մամուլի ծառայությունը։
«Նյարդային ցանցի միջոցով կատարված հաշվարկները ցույց են տվել, որ վնասը կարող է ազդել ինչպես գորշ նյութի, այնպես էլ սպիտակ նյութի ուղիների վրա, իսկ վերջին դեպքում դա հանգեցնում է ավելի լուրջ խնդիրների: Բացի այդ, հիշողության մեջ տարբեր տեսակի բառերի հետքերը, որոնք նշանակում են առարկաներ, գործողություններ կամ վերացական հասկացություններ, տարբեր կերպ են տուժում»,- ասվում է զեկույցում:
Այս եզրակացությանն է հանգել ռուս և օտարերկրյա հետազոտողների խումբը՝ Ազգային հետազոտական համալսարանի Տնտեսագիտության բարձրագույն դպրոցի (Մոսկվա) պրոֆեսոր Յուրի Շտիրովի գլխավորությամբ՝ ուսումնասիրելով սեմանտիկ դեմենցիայի զարգացման համար պատասխանատու բջջային մեխանիզմները: Այսպես են բժիշկներն անվանում են նեյրոդեգեներատիվ այս հիվանդության ամենաագրեսիվ ձևերից մեկը, որի զարգացման ընթացքում բուժառու աստիճանաբար կորցնում են բառերի իմաստը հասկանալու կարողությունը։
Սեմանտիկ դեմենցիայի զարգացման մեխանիզմների ուսումնասիրությունը բարդանում է նրանով, որ միայն մարդիկ ունեն հստակ խոսելու ունակություն, այդ իսկ պատճառով այս հիվանդությունը չի կարող ուսումնասիրվել պրիմատների և այլ մոդելային կենդանիների կիրառման միջոցով: Ռուս և օտարերկրյա գիտնականները շրջանցել են այս խնդիրը իրենց ստեղծած նեյրոնային ցանցի մոդելի օգնությամբ, որը հնարավորինս ճշգրիտ կերպով ընդօրինակում է լեզվական գործառույթը՝ հիմնվելով այն տեղեկատվության վրա, թե ուղեղի որ հատվածներն են ներգրավված լեզվական գործընթացներում և ինչպես են դրանք կապված միմյանց հետ:
Օգտագործելով այս մոդելը՝ գիտնականները հետևել են, թե ինչպես են մարդու լեզվական գործառույթների խանգարումները առաջանում, երբ վնասվածքներ են առաջանում ուղեղի տարբեր հյուսվածքներում, որոնց անալոգները հաճախ հայտնաբերվում են սեմանտիկ դեմենցիայի կրողների մոտ՝ օգտագործելով տոմոգրաֆներ և այլ սարքեր: Նրանց վերլուծությունը ցույց տվեց, որ այս հիվանդության զարգացման մեջ առանցքային դեր է խաղացել ուղեղի քունքային բիլթերի առաջնային մասում գտնվող նյարդային հյուսվածքի վնասումը: Այնուամենայնիվ, հիվանդության զարգացման վրա ազդել են նաև այլ հատվածների աշխատանքի խանգարումները, որոնք հաճախ կապված չեն խոսքի գործառույթների հետ:
Միևնույն ժամանակ, գիտնականները պարզել են, որ սպիտակ նյութի վնասումը հանգեցնում է խոսքի գործառույթների զգալիորեն ավելի ընդգծված խանգարումների, քան գորշ նյութի նմանատիպ կորուստները: Հետազոտողները ենթադրում են, որ դա պայմանավորված է նրանով, որ կապեր են անցնում սպիտակ նյութի միջոց խոսքի ֆունկցիաներում ներգրավված նյարդային բջիջների տարբեր խմբերի միջև, որի պատճառով կամ հետևանքով դրա վնասվելու դեպքում կամ վնասումը հատկապես նպաստում է դեմենցիայի զարգացմանը։
Սա հասկանալը չափազանց կարևոր է այս հիվանդության ախտորոշման և բուժման նոր մեթոդներ ստեղծելու համար, եզրակացրել են նեյրոֆիզիոլոգները:
