Մարդու վերջին բառերը հաճախ կրում են գրեթե առասպելական կշիռ, եւ ակնկալվում է, որ դրանք կլինեն խոր, բանաստեղծական կամ բացահայտող: Սակայն իրականում կյանքի վերջը հազվադեպ է այդքան կարգավորված լինում: Եզրափակիչ ցնցող խոսքի փոխարեն շատերի մոտ զառանցանք է նկատվում՝ սուր շփոթության վիճակ, որը մահացու հիվանդ հպացիենտների մինչեւ 88 տոկոսը զգում է իր կյանքի վերջին օրերին: Այս սովորական, բայց քիչ ուսումնասիրված երեւույթը հաճախ փոխում է խոսքը, մտքի գործընթացները եւ գիտակցությունը՝ ավելի դժվարացնելով հրաժեշտը, գրում է BigThink-ը։

Չկապակցված խոսքը դրսեւորվում է տարբեր ձեւերով եւ ընդհանուր առմամբ կարելի է բաժանել հիպերակտիվի եւ հիպոակտիվի: Որոշ պացիենտներ դառնում են անհանգիստ եւ գրգռված՝ արտաբերելով մասնատված կամ անիմաստ արտահայտություններ, իսկ մյուսները դառնում են անտարբեր եւ չեն արձագանքում, հայտնել է «Фокус»-ը։ Վերջին ձեւը հատկապես հաճախ աննկատ է մնում կամ սխալմամբ վերագրվում է հասարակ հոգնածությանը, բացատրել է լեզվաբան եւ պատմաբան եւ «Ցտեսություն, ես սիրում եմ քեզ» գրքի հեղինակ Մայքլ Էրարդը։

Դրա դրսեւորման պատճառները կարող են տարբեր լինել՝ սկսած օրգանների անբավարարությունից եւ վարակներից մինչեւ թմրամիջոցների կողմնակի ազդեցությունները, բայց արդյունքը մնում է նույնը՝ իրականությունից կտրվածություն, ինչը հաճախ ստիպում է սիրելիներին իմաստ փնտրել նրանց արտաբերած բառերում: Կենսաբանորեն զառանցանքն առաջանում է նյարդային հաղորդիչների անհավասարակշռության պատճառով, որը խաթարում է նեյրոնների միջեւ հաղորդակցությունը:

Ի տարբերություն ուղեղի մշտական ​​վնասվածքի, այս խանգարումները հաճախ շրջելի են, եթե հիմքում ընկած պատճառը բուժվի: Սակայն կյանքի վերջում, երբ մի քանի օրգան համակարգեր սկսում են անջատվել, նման ուղղումը հազվադեպ է հնարավոր: Փոխարենը առողջապահական ծառայություններ մատուցողները կենտրոնանում են հիվանդների խնամքի վրա՝ օգտագործելով շրջակա միջավայրի կարգավորումները, խոնավացումը եւ երբեմն դեղամիջոցները՝ դիսթրեսը թեթեւացնելու համար՝ առանց մահն արագացնելու:

Չնայած զառանցանքի տարածվածությանը, այն հաճախ սխալ ախտորոշվում է որպես դեմենցիա, դեպրեսիա կամ նույնիսկ հոգեւոր փորձ, նշել է Էրարդը: Հոսփիսի որոշ ուղեցույցներ առաջարկում են ընդունել հիվանդի փոփոխված ընկալումները, այլ ոչ թե մարտահրավեր նետել նրանց. եթե մահացողը տեսնում է վաղուց կորած հարազատին կամ կարծում է, որ պատրաստվում է ճանապարհորդել, խնամակալներին խորհուրդ է տրվում վավերացնել այդ փորձառությունները, այլ ոչ թե մերժել դրանք:

Այս մոտեցումն օգնում է նվազեցնել սթրեսը եւ թույլ է տալիս ներկաներին շփվել մահացողի հետ, նույնիսկ երբ ավանդական հաղորդակցությունը խաթարված է: Վերջին բառերի հետ կապված մշակութային ակնկալիքներն ավելի են բարդացնում զառանցանքի մեջ ասված բառերի ընկալումը: Մարդկության պատմության ընթացքում վերջին բառերն արձանագրվել եւ վերլուծվել են այնպես, կարծես դրանք պարունակել են ինչ-որ խոր ճշմարտություն, բայց այս պահերից շատերը ձեւավորվել են նույն ճանաչողական խանգարումից, որը նկատվում է ժամանակակից պացիենտների մոտ:

Մահացողի բառերի ռոմանտիկ գաղափարը բախվում է կենսաբանական իրականության հետ, երբ ուղեղը փորձում է գործել, բայց մարմինը չի կարողանում հաղթահարել: «Հայտնի մարդկանց վերջին խոսքերը» գրքում Ուիլյամ Բ. Բրամսը հավաքել է հազարավոր նման վերջին պահեր՝ ընդգծելով իրական վերջին բառերի անկանխատեսելի եւ հաճախ անհամապատասխան բնույթը: Հաշվի առնելով այն, որ զառանցանքն ազդում է մահացող հիվանդների զգալի տոկոսի վրա, դրա առկայությունը չպետք է դիտարկվի որպես անոմալիա, այլ որպես գործընթացի բնական մաս:

Թեեւ դա կարող է ջնջել հստակության եւ շփոթության միջեւ եղած սահմանները, այն չի ժխտում անձի վերջնական հաղորդակցության նշանակությունը: Խնդիրը տեսակետը փոխելն է՝ ոչ թե պարզություն փնտրել այնտեղ, որտեղ չկա, այլ ընդունել այն կետերը, որոնք մնում են, որքան էլ դրանք մասնատված լինեն, եզրափակել է Էրարդը։