Ֆրենսիս Քրիկի ինստիտուտի գիտնականները սովորական դոնորների արյան ցողունային բջիջներում հայտնաբերել են գենետիկ փոփոխություններ, որոնք նպաստում են նոր, ոչ քաղցկեղային բջիջների արտադրությանը: Տարիքի հետ մեր արյան ցողունային բջիջներում կուտակվող մուտացիաների տարբերությունները հասկանալը կարեւոր է ընակելու համար, թե ինչպես եւ ինչու է առաջանում արյան քաղցկեղը, եւ մինչեւ կլինիկական ախտանիշների ի հայտ գալը միջամտելու նպատակով:

Տարիքի հետ ոսկրածուծի ցողունային բջիջներում, բնականաբար, մուտացիաներ են կուտակվում, ինչը հանգեցնում է կլոնների՝ մի փոքր այլ գենետիկ կառուցվածք ունեցող արյան բջիջների խմբերի առաջացմանը, գրել է «Научная Россия»-ն։ Երբեմն հատուկ կլոնները կարող են հանգեցնել արյան քաղցկեղի, ինչպիսին է լեյկեմիան: Երբ մարդիկ արյուն են նվիրաբերում, ոսկրածուծի ցողունային բջիջներն արտադրում են նոր արյան բջիջներ՝ փոխարինելով կորցրած արյունը, եւ այս սթրեսը հանգեցնում է որոշակի կլոնների ընտրության:

Blood ամսագրում հրապարակված ուսումնասիրությունում թիմը վերլուծել է ավելի քան 200 հաճախակի դոնորների արյան նմուշներ՝ մարդկանց, որոնք տարին երեք անգամ արյուն են նվիրաբերել 40 տարի, ընդհանուր առմամբ ավելի քան 120 անգամ, եւ պատահական դոնորների, որոնք արյուն են նվիրաբերել ընդհանուր առմամբ հինգ անգամից պակաս:

Երկու խմբերի նմուշները ցույց են տվել կլոնային բազմազանության նույն մակարդակը, սակայն արյան բջիջների պոպուլյացիաների կազմը տարբեր է եղել: Օրինակ, նմուշների երկու հավաքածուն էլ պարունակել է կլոններ DNMT3A գենի փոփոխություններով, որը հայտնի է մուտացիայով լեյկեմիայով հիվանդ մարդկանց մոտ: Հետաքրքիրն այն է, որ հաճախակի դոնորների մոտ նկատված այս գենի փոփոխությունները կապված չեն այն շրջանների հետ, որոնք նախորդել են լեյկեմիային:

Ավելի լավ հասկանալու համար՝ Քրիկի հետազոտողները լաբորատորիայում խմբագրել են DNMT3A-ն մարդու ցողունային բջիջներում: Դրանք առաջացրել են գենետիկ փոփոխություններ՝ կապված լեյկեմիայի հետ հաճախակի դոնորների խմբում։ Բջիջներն աճեցվել են երկու միջավայրում՝ մեկը պարունակել է էրիթրոպոետին (EPO), հորմոն, որը խթանում է արյան կարմիր բջիջների արտադրությունը, որն ավելանում է արյան յուրաքանչյուր նվիրումից հետո, իսկ մյուսը պարունակել է բորբոքային քիմիական նյութեր՝ վարակը խթանելու համար:

Դոնորների մոտ սովորաբար հայտնաբերված մուտացիաներով բջիջները արձագանքել են եւ աճել EPO պարունակող միջավայրում, եւ չեն աճել բորբոքային միջավայրում: Հակառակ պատկերը նկատվել է նախալեյկեմիկ մուտացիաներով բջիջներում։ Սա ենթադրում է, որ հաճախակի դոնորների մոտ նկատվող DNMT3A մուտացիաները հիմնականում արձագանքում են դոնորության հետ կապված արյան ֆիզիոլոգիական կորստին:

Ի վերջո, թիմը մկներին փոխպատվաստել է երկու տեսակի մուտացիաներ կրող մարդկային ցողունային բջիջներ: Ոմանցից արյուն են վերցրել, այնուհետեւ նրանց ներարկել են EPO՝ արյան դոնորության հետ կապված սթրեսը նմանակելու համար:

Հաճախակի դոնորային մուտացիաներով բջիջները նորմալ աճել են հսկողության պայմաններում եւ նպաստել արյան կարմիր բջիջների արտադրությանը սթրեսի պայմաններում՝ առանց քաղցկեղի վերածվելու: Եվ հակառակը, նախալեյկեմիկ մուտացիաները հանգեցրել են լեյկոցիտների քանակի զգալի աճի ե՛ւ վերահսկվող, ե՛ւ սթրեսային պայմաններում:

Հետազոտողները կարծում են, որ կանոնավոր արյան դոնորությունը գործողություն է, որը պահպանում է մուտացիաները, որոնք թույլ են տալիս բջիջներին լավ արձագանքել արյան կորստին, բայց չի պահպանում արյան քաղցկեղի հետ կապված նախալեյկեմիկ մուտացիաները:

Քրիկի արյունաբանական ցողունային բջիջների լաբորատորիայի խմբի ղեկավար եւ հոդվածի ավագ հեղինակ Դոմինիկ Բոնեն նշել է. «Մեր աշխատանքը հետաքրքիր օրինակ է, թե ինչպես են գեները փոխազդում շրջակա միջավայրի եւ տարիքի հետ: Արյան բջիջների արտադրության վրա սթրեսի ցածր մակարդակի ազդեցությունը թույլ է տալիս ցողունային բջիջներին թարմանալ, եւ մենք կարծում ենք, որ դա նպաստում է մուտացիաներին, որոնք խթանում են ցողունային բջիջների հետագա աճը, այլ ոչ թե հիվանդությունների զարգացումը»:

«Մեր ընտրանքի չափը բավական համեստ է, ուստի չենք կարող ասել, որ արյուն նվիրելը միանշանակ նվազեցնում է նախալեյկեմիկ մուտացիաների հաճախականությունը, եւ մենք պետք է ուսումնասիրենք այդ արդյունքները շատ ավելի մեծ թվով մարդկանց մոտ։ Հնարավոր է, որ արյուն հանձնող մարդիկ ավելի հավանական է առողջ լինեն, եթե բավարարեն պահանջները, եւ դա կարտացոլվի նաեւ նրանց արյան բջիջների կլոններում: Բայց այն փաստը, որ դա մեզ պատկերացում է տվել մուտացիաների տարբեր պոպուլյացիաների եւ դրանց ազդեցության մասին, ուղղակի հիացնում է»:

«Մենք ստիպված էինք ուսումնասիրել մարդկանց որոշակի խումբ՝ բացահայտելու նուրբ գենետիկական տարբերությունները, որոնք կարող են օգտակար լինել երկարաժամկետ հեռանկարում: Այժմ մենք մտադիր ենք պարզել, թե ինչ դեր են խաղում այդ մուտացիաները լեյկեմիայի առաջացման մեջ, եւ արդյոք դրանք կարող են թիրախավորվել թերապեւտիկորեն»,- եզրակացրել են գիտնականները: