Նոր հետազոտությունը բացահայտել է 2-րդ տիպի դիաբետի դեպքում ուղեղի թաքնված դերը։

Տասնամյակներ շարունակ 2-րդ տիպի դիաբետը գիտնականների կողմից դիտարկվում էր որպես հիվանդություն, որն արմատավորված է օրգանիզմի ծայրամասային համակարգերում, երբ ինսուլինի նկատմամբ կայունությունը հանգեցնում է արյան մեջ շաքարի մակարդակի բարձրացման։ Սակայն նոր հետազոտությունը պարզել է, որ հիպոթալամուսում գտնվող նեյրոնների մի խումբ կարող է ավելի նշանակալի դեր խաղալ, քան համարվում էր նախկինում։ Այս մասին գրում է ScienceBlog-ը։

Journal of Clinical Investigation-ում հրապարակված հետազոտության մեջ Վաշինգտոնի համալսարանի գիտնականներն ուսումնասիրել են ագուտի պեպտիդի (AgRP) հետ կապված նեյրոնների դերը հիպոթալամուսի աղեղնաձև կորիզում։ Այս նեյրոնները, ինչպես հայտնի է, կարգավորում են ախորժակը և էներգետիկ հավասարակշռությունը։

Կիրառելով գենետիկական մեթոդ՝ հետազոտողները խլացրել են դիաբետով հիվանդ մկների գերակտիվ AgRP նեյրոնները՝ աղեղնաձև կորիզ ներարկելով փայտացման տոքսին կրող վիրուս, գրում է Фокус-ը։ Այս միջամտությունը նեյրոններին զրկել է այլ բջիջների հետ շփվելու հնարավորությունից՝ առանց դրանք քայքայելու։

Արդյունքում, այս միջամտությունը մեկ շաբաթվա ընթացքում հանգեցրել է արյան մեջ շաքարի մակարդակի նորմալացման՝ դիաբետիկից մինչև նորմալ, և այս մակարդակը կայուն է մնացել հետազոտության ամբողջ 10-շաբաթյա ժամանակահատվածում՝ չազդելով մկների քաշի և սննդի ընդունման վրա։

Հետագա վերլուծությունը ցույց է տվել, որ արյան պլազմայում ինսուլինի մակարդակը զգալիորեն նվազել է, ինչը վկայում է ինսուլինի նկատմամբ զգայունության բարելավման մասին։ Բացի այդ, լյարդում մեծացել է գլիկոգենի պարունակությունը, ինչը վկայում է լյարդի կողմից գլյուկոզայի ավելի լավ մշակման մասին։ Ընդ որում, գիտնականները լյարդում ճարպի պարունակության կամ գլյուկոնեոգեն գեների էքսպրեսիայի փոփոխություններ չեն նկատել, ինչը բացահայտում է, որ արյան մեջ շաքարի վերահսկողության բարելավումը տեղի է ունենում դիաբետի բուժման ավանդական մեթոդներից տարբերվող մեխանիզմների հաշվին։

Այս բացահայտումը կասկածի տակ է դնում այն ընդունված պատկերացումը, թե ճարպակալումն ու դիաբետն անքակտելիորեն կապված են միմյանց հետ։ Այն փաստը, որ AgRP նեյրոնների խլացումը նորմալացրել է արյան մեջ շաքարի մակարդակը՝ չազդելով մարմնի զանգվածի կամ սննդի ընդունման վրա, վկայում է այն մասին, որ ուղեղի տարբեր կոնտուրներ կարող են առանձին վերահսկել նյութափոխանակությունը և սննդային վարքագիծը։ Սա կարող է բացատրել, թե ինչու դիաբետի բուժման որոշ մեթոդներ արդյունավետ են առանց քաշի զգալի նվազման։

Թեև մկների վրա կատարված հետազոտությունները ոչ միշտ են ուղղակիորեն փոխանցելի մարդկանց, սակայն դրանցում կապ կա դիաբետի բուժման գոյություն ունեցող մեթոդների հետ։ Օրինակ, հայտնի է, որ GLP-1 ընկալիչների ագոնիստներով դեղամիջոցները, ինչպիսին է օզեմպիկը, ճնշում են AgRP նեյրոնները։ Դոկտոր Մայքլ Շվարցը՝ հետազոտության հեղինակը, նշել է, որ այն աստիճանը, որով այս ազդեցությունը նպաստում է այս դեղամիջոցների հակադիաբետիկ ազդեցությանը, դեռևս անհայտ է, ինչը թույլ է տալիս ենթադրել այս դեղամիջոցների աշխատանքի պոտենցիալ մեխանիզմ՝ քաշի նվազեցումից բացի։

Հետազոտողները շարունակում են ուսումնասիրել ուղեղի դերը դիաբետի զարգացման մեջ, իսկ նրանց ստացած արդյունքները մղում են վերագնահատել հիվանդության հիմնարար մեխանիզմները։ 2-րդ տիպի դիաբետը բացառապես որպես ճարպակալմամբ պայմանավորված նյութափոխանակության ծայրամասային խանգարում դիտարկելու փոխարեն, այն կարելի է դիտարկել նաև որպես ուղեղի գործառույթի խանգարում, երբ գերակտիվ նեյրոնները հանգեցնում են արյան մեջ շաքարի մակարդակի բարձրացման՝ անկախ մարմնի զանգվածից, գրում են հեղինակները։

Հեռանկարի նման փոփոխությունը կարող է ի վերջո հանգեցնել հիվանդության բուժման ավելի արդյունավետ մեթոդների ստեղծմանը, որից տառապում են հարյուր միլիոնավոր մարդիկ ամբողջ աշխարհում։