Կալիֆոռնիայի համալսարանի (Դևիս) գիտնականները Nature ամսագրում հրապարակել են ուսումնասիրություն, որը ցույց է տալիս, թե ինչպես են քրոմոսոմների հատուկ «խաչաձևումները» պաշտպանում կանանց և տղամարդկանց պտղաբերությունը։ Ձվաբջիջների և սերմնաբջիջների ձևավորման գործընթացում քրոմոսոմները պետք է զույգերով միանան և ԴՆԹ-ի հատվածներ փոխանակեն. այս երևույթը կոչվում է «քրոսինգովեր»։

Այն երկու կարևոր գործառույթ է կատարում՝ ստեղծում է գեների յուրահատուկ համակցություն երկու ծնողներից և քրոմոսոմները միացված է պահում, որպեսզի դրանք ճիշտ բաշխվեն բջիջների բաժանման ժամանակ։ Եթե խաչաձևումներ չեն ձևավորվում, քրոմոսոմային զույգերը կարող են կորցնել կապը, ինչը հանգեցնում է սխալների՝ ձվաբջիջները կամ սերմնաբջիջները հայտնվում են ավելցուկային կամ պակասող քրոմոսոմներով։ Սա առաջացնում է անպտղություն, վիժումներ կամ գենետիկական հիվանդություններ, ինչպիսին է Դաունի համախտանիշը։

Կանանց ձվաբջիջների առանձնահատկությունն այն է, որ խաչաձևումների ձևավորումից հետո դրանք «սառչում» են զարգացման մեջ դեռևս էմբրիոնային շրջանում և կարող են մնալ այդ վիճակում տասնամյակներ շարունակ՝ մինչև ձվազատման պահը։ Այս ամբողջ ընթացքում խաչաձևումները պետք է պահպանեն ամրությունը, հակառակ դեպքում խախտումների վտանգ է առաջանում։

Մեխանիզմին հետևելու համար պրոֆեսոր Նիլ Հանթերի թիմը որպես մոդելային օրգանիզմ օգտագործել է գենետիկորեն ձևափոխված խմորասնկերը։ Դիտարկելով դրանց բջիջները՝ գիտնականները վերակառուցել են սպիտակուցների աշխատանքը, որոնք պատասխանատու են քրոմոսոմային զույգերի միացման համար։ Պարզվել է, որ այս գործընթացի հիմնական տարրերը գրեթե չեն փոխվել էվոլյուցիայի միլիոնավոր տարիների ընթացքում, և խմորասնկերի սպիտակուցները մարդու մոտ ունեն ուղղակի անալոգներ։

Հայտնագործությունը բացահայտում է, թե ինչպես են քրոմոսոմային խաչաձևումներն ապահովում գենոմի պահպանումը և նորմալ վերարտադրողական ֆունկցիան։ Հեղինակների կարծիքով, արդյունքները կօգնեն ավելի լավ հասկանալ անպտղության պատճառները և բարելավել դրա հետ կապված խանգարումների ախտորոշումն ու բուժումը։