Գիտնականները վաղուց գիտեն, որ մարդիկ և կենդանիներն ակտիվորեն ուսումնասիրում են շրջակա աշխարհը շարժումների միջոցով՝ հայացքով, գլխի պտույտներով, ձեռքերի շարժումներով։ Հոտառությունը նույնպես պատկանում է ակտիվ զգայարաններին. որպեսզի ավելի լավ զգանք հոտը, մենք կատարում ենք կարճ, նպատակային ներշնչումներ՝ «հոտոտելու» շարժումներ, կամ, ավելի պարզ ասած, ներշնչում-հոտոտումներ։ Սակայն մինչ այժմ անհայտ էր մնում, թե արդյոք նման ներշնչումների բնույթը կարող է փոխվել՝ կախված նրանից, թե կոնկրետ ինչ հոտ ենք զգում։

Հյուսիսարևմտյան համալսարանի (ԱՄՆ) հետազոտողներն առաջին անգամ ցույց են տվել, որ այո՛, և դա շատ նկատելի է։ Նրանց աշխատանքը, որը հրապարակվել է Nature Human Behavior ամսագրում, ցուցադրում է, որ այն, թե ինչպես է մարդը ներշնչում օդը հոտառության ժամանակ, մշտապես հարմարվում է կոնկրետ հոտին և դրա մասին մանրամասն տեղեկություն է կրում։

Հեղինակներն օգտագործել են NEMO տվյալների մեծ զանգվածը, որը նախկինում էր հավաքվել՝ ավելի քան 12,000 փորձարկում, որոնց ընթացքում երեք կամավորներ ՄՌՏ սարքի ներսում ներշնչել են 160 տարբեր հոտեր։ Նման զանգվածը կարևոր էր, քանի որ հոտի ազդեցության տակ շնչառության փոփոխությունները կարող են բավականին նուրբ լինել։ Գիտնականները վերլուծել են ներշնչումների հետագիծը և միաժամանակ գրանցել ուղեղի ակտիվությունը։

Մեքենայական ուսուցումը թույլ է տվել զուտ ըստ հոտոտելու շարժումների կանխատեսել, թե մարդն ինչ հոտ է զգացել։ Պարզվել է, որ յուրաքանչյուր բույր շնչառության մեջ թողնում է իր «ստորագրությունը»՝ մի փոքր նկատելի, բայց կայուն օրինաչափություն։ Իսկ ուղեղի հիմնական հատվածները, առաջին հերթին՝ նշաձև մարմինը, ակտիվորեն մասնակցում են այս գործընթացին։

Հետաքրքիր է, որ հենց այս կառուցվածքն է նախկինում կապված եղել էպիլեպսիայով հիվանդների շնչառական խնդիրների հետ։

Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ հոտառությունը ակտիվ ընկալման փակ ցիկլ է, ինչպես տեսողությունը կամ լսողությունը։ Ճիշտ այնպես, ինչպես մեր հայացքը հետևում է առարկային, մեր շնչառությունը հարմարվում է հոտին։

Հաջորդ քայլը, ըստ հեղինակների, ստուգելն է, թե արդյոք հոտառության մեթոդի փոփոխությունը կարող է փոխել հոտի ընկալումը։ Գիտնականները նաև ցանկանում են ուսումնասիրել հույզերի, ուշադրության և շրջակա միջավայրի ազդեցությունը շնչառության և հոտառության վրա։