Սիդնեյի տեխնոլոգիական համալսարանի գիտնականները ստեղծել են մոլեկուլներ, որոնք կարող են անվտանգ կերպով ստիպել բջիջներին այրել ավելի շատ էներգիա և արագացնել նիհարելու գործընթացը։ Հետազոտության արդյունքները հրապարակվել են Chemical Science ամսագրում։

Գիտնականները կենտրոնացել են միտոքոնդրիալ ապակապակցիչների վրա՝ նյութեր, որոնք փոխում են բջջում էներգիայի ստացման եղանակը։ Սովորական պայմաններում միտոքոնդրիումները սննդանյութերը վերածում են ԱԵՖ-ի՝ բջիջների համար նախատեսված համընդհանուր «վառելիքի»։ Ապակապակցիչները խաթարում են այս գործընթացը և էներգիայի մի մասը չի կուտակվում ԱԵՖ-ի տեսքով, այլ ցրվում է ջերմության տեսքով։ Արդյունքում բջիջը ստիպված է լինում ծախսել ավելի շատ ճարպեր և այլ սուբստրատներ՝ իր կարիքները հոգալու համար։

Նմանատիպ միացությունները հայտնի են արդեն շուրջ հարյուր տարի, սակայն վաղ շրջանի ապակապակցիչները, ներառյալ 2,4-դինիտրոֆենոլը, չափազանց թունավոր են եղել։ Դրանք կտրուկ արագացնում են նյութափոխանակությունը, առաջացնում օրգանիզմի գերտաքացում և հաճախ հանգեցնում մահվան, ինչի պատճառով էլ արգելվել են։ Այդ նյութերի վտանգավորությունը նրանում է կայանում, որ «աշխատանքային» և վտանգավոր դեղաչափերի միջև տարբերությունը նվազագույնի է հասնում։

Նոր հետազոտության շրջանակում գիտնականները ստեղծել են այսպես կոչված «փափուկ» ապակապակցիչներ։ Որպես հիմք ծառայել են DNP–տրիֆենիլֆոսֆինի (mitoDNP) ինքնասահմանափակվող կոնյուգատները, որոնք իրենցից իոնային մոլեկուլներ են ներկայացնում։ Փոփոխելով դրանց քիմիական կառուցվածքը՝ գիտնականներին հաջողվել է ճշգրիտ կերպով կարգավորել միտոքոնդրիումների վրա դրանց ազդեցության ուժգնությունը։

Այսպիսի փափուկ ապակապակցիչները արագացնում են նյութափոխանակությունը մինչև այնպիսի մակարդակ, որի հետ բջիջներն ի վիճակի են հաղորդակցվել և հաղթահարել։ Բացի այդ, նման նյութերը նվազեցնում են օքսիդացիոն սթրեսը՝ թթվածնի ակտիվ ձևերով բջիջների վնասումը, որը կապված է ծերացման հետ։

Հետազոտողները ընդգծում են, որ ներկայումս մշակումը գտնվում է վաղ փուլում։ Այդուհանդերձ, ստացված տվյալները հիմք են ստեղծում նոր սերնդի դեղամիջոցների ստեղծման համար, որոնք կարող են մեղմորեն ուժեղացնել էներգիայի ծախսը՝ նյութափոխանակության խանգարումներ և տարիքային հիվանդություններ ունեցող մարդկանց մոտ։