Ավելորդ քաշը կարող է լինել անոթային դեմենցիայի ուղիղ պատճառը, արյան բարձր ճնշումը կարեւոր դեր է խաղում այս գործընթացում: Այս եզրակացությանն են հանգել հետազոտողները, որոնք վերլուծել են հարյուր հազարավոր մարդկանց գենետիկական եւ բժշկական տվյալները: Հետազոտությունը հրապարակվել է The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism (JCEM) ամսագրում:

Ճարպակալման եւ կոգնիտիվ գործառույթների վատթարացման միջեւ կապը վաղուց վեճեր է հարուցում: Հետազոտությունները հաճախ հակասական արդյունքներ են տվել. դրանց մի մասը մատնանշում է միջին տարիքում ավելորդ քաշ ունեցող մարդկանց մոտ դեմենցիայի ռիսկի աճը, մինչդեռ մյուսները մատնանշում են ծերության շրջանում մարմնի մեծ քաշի հնարավոր «պաշտպանիչ ազդեցությունը»: Նոր հետազոտության հեղինակները նշել են, որ այս պարադոքսը պայմանավորված է հակադարձ պատճառահետեւանքային կապով. դեմենցիայի վաղ փուլերում մարդիկ հաճախ քաշ են կորցնում, ինչը կարող է աղավաղել վիճակագրական պատկերը:

Պատճառը հետեւանքից առանձնացնելու համար գիտնականների խումբն օգտագործել է մենդելյան ռանդոմիզացիայի մեթոդը: Այն օգտագործում է ժառանգական գենետիկ տարբերակներ, որոնք մարդուն նախատրամադրում են ավելի բարձր կամ ցածր մարմնի զանգվածի ինդեքսի եւ թույլ են տալիս գնահատել գործոնի պատճառահետեւանքային դերը, այլ ոչ թե պարզ հարաբերակցությունը:

Հետազոտությունը հիմնվել է դանիացի ավելի քան 120 հազար մասնակիցների, ինչպես նաեւ Մեծ Բրիտանիայի կենսաբանկի մոտ 380 հազար մարդկանց տվյալների վրա: Ստանդարտ վերլուծությունը կրկին բացահայտել է U-աձեւ կապ. դեմենցիայի առաջացման ռիսկի աճ է նկատվել թե՛ թերքաշ, թե՛ ճարպակալում ունեցող մարդկանց մոտ: Սակայն գենետիկ մոտեցումը բացահայտել է արմատապես այլ պատկեր: Որքան բարձր է գենետիկորեն որոշված ​​մարմնի զանգվածի ինդեքսը, այնքան բարձր է անոթային դեմենցիայի առաջացման ռիսկը՝ առանց ավելորդ քաշի պաշտպանիչ էֆեկտի:

Հեղինակների հաշվարկների համաձայն՝ գենետիկորեն կանխատեսված մարմնի զանգվածի ինդեքսի մեկ ստանդարտ շեղմամբ աճը մոտ 60 տոկոսով մեծացրել է անոթային դեմենցիայի առաջացման հավանականությունը: Հետագա վերլուծությունը ցույց է տվել, որ այս ազդեցության հիմնական մեխանիզմը կապված է արյան ճնշման հետ: Սիստոլիկ եւ դիաստոլիկ ճնշումները կազմում են ավելորդ քաշի՝ դեմենցիայի ռիսկի վրա ազդեցության զգալի մասը, մինչդեռ խոլեստերինը, արյան մեջ շաքարը եւ բորբոքային մարկերները շատ ավելի փոքր դեր են խաղացել:

Անոթային դեմենցիան զարգանում է ուղեղի արյան հոսքի քրոնիկական խանգարման պատճառով, որը հաճախ կապված է միկրոինսուլտների հետ: Արյան բարձր ճնշումը վնասում է արյան անոթները՝ զրկելով նեյրոններին թթվածնից եւ սննդանյութերից: Նոր հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ ճարպակալումը, արյան ճնշման բարձրացման միջոցով, առաջացնում է փոփոխությունների այս շղթան:

Հեղինակներն ընդգծել են, որ իրենց եզրակացությունները կարեւոր գործնական նշանակություն ունեն: Քաշի եւ արյան ճնշման կառավարումը ոչ միայն ընդհանուր առողջության գործոններ են, այլեւ դեմենցիայի կանխարգելման իրական եւ ներկայում թերագնահատված գործիքներ: Քանի որ արդեն առաջացած հիվանդության դեպքում արդյունավետ բուժումներ գործնականում գոյություն չունեն, վաղ կանխարգելումը կարող է կարեւոր դեր խաղալ: