Nature Communications ամսագրում հրապարակված նոր հետազոտությունը ցույց է տվել, որ մարդու արյան մեջ սպիտակուցի մակարդակը զգալիորեն փոխվում է մանկության եւ պատանեկության շրջանում, եւ այդ փոփոխությունները շատ ավելի ցայտուն են, քան նախկինում կարծում էին։

Կարոլինայի ինստիտուտի գիտնականները, SciLifeLab-ի եւ Շվեդիայի Թագավորական տեխնոլոգիական ինստիտուտի գործընկերների հետ միասին, վերլուծել են BAMSE երկարաժամկետ նախագծի 100 մասնակիցների արյան նմուշները՝ հետեւելով նրանց 4, 8, 16 եւ 24 տարեկան հասակում։ Ընդհանուր առմամբ, նրանք չափել են ավելի քան 5 000 սպիտակուց։

Պարզվել է, որ սպիտակուցների կեսից ավելին զգալիորեն փոխվում է արդեն մանկության տարիներին։ Ամենադրամատիկ փոփոխությունները տեղի են ունենում պատանեկության շրջանում՝ մոտավորապես 8-16 տարեկան հասակում, այսինքն՝ սեռահասունացման շրջանում։ Այս ընթացքում շատ սպիտակուցներ կտրուկ աճում կամ նվազում են, ապա կայունանում են մեծ տարիքում։

Գիտնականները նաեւ պարզել են, որ տղաների եւ աղջիկների միջեւ տարբերությունները սկզբում նվազագույն են, բայց պատանեկությունից հետո ավելի ու ավելի ցայտուն են դառնում։ 24 տարեկանում տղամարդկանց եւ կանանց մոտ սպիտակուցների մոտ 30 տոկոսը տարբերվում է։ Այս տարբերությունները կապված են աճի, նյութափոխանակության, իմունային համակարգի եւ վերարտադրողական գործընթացների հետ։

Հետազոտության հիմնական եզրակացությունն այն է, որ մեծահասակների սպիտակուցի «նորմալ» մակարդակը չի կարող կիրառվել երեխաների եւ դեռահասների մոտ։ Նրանց օրգանիզմներն անընդհատ զարգանում են, ուստի նույնական արժեքները կարող են նշանակել բոլորովին տարբեր բաներ՝ կախված տարիքից եւ սեռից։

Սա կարեւոր է, քանի որ արյան մեջ սպիտակուցները հաճախ օգտագործվում են որպես բժշկական մարկերներ, օրինակ՝ բորբոքումները, հորմոնալ անհավասարակշռությունները կամ սրտի եւ նյութափոխանակության հիվանդությունները հայտնաբերելու համար։ Այժմ պարզ է դառնում, որ տարիքային եւ սեռային նորմերի բացակայության դեպքում նման թեստերը կարող են աղավաղված պատկեր տալ երեխաների մոտ։

Հեղինակները կարծում են, որ «սպիտակուցի զարգացման քարտեզի» ստեղծումը կօգնի ավելի լավ հասկանալ մարմնի բնականոն զարգացումը եւ ապագայում հնարավորություն կտա ավելի վաղ հայտնաբերել շեղումները եւ հիվանդությունների ռիսկերը։