Ինչո՞ւ են որոշ մարդիկ ավելի արագ քաշ հավաքում. գիտնականները բացատրել են գեների և միջավայրի դերը

Լոնդոնի համալսարանական քոլեջի (UCL) գիտնականները վերլուծել են բրիտանական չորս խմբերի տվյալները, որոնցում ընդգրկված են եղել 1946, 1958, 1970 և 2001 թվականներին ծնված մարդիկ։ Ուսումնասիրվել են դեռահասությունից մինչև հասուն տարիք ընկած ժամանակահատվածում նրանց մարմնի զանգվածի ինդեքսի (ՄԶԻ) ցուցանիշները, ինչպես նաև այն գենետիկական փոփոխությունների առկայությունը, որոնք նախկինում կապվել են գիրության բարձր ռիսկի հետ։

Արդյունքները կարևոր օրինաչափություն են բացահայտել. գիրության հակվածություն ունեցող գեների և բարձր ՄԶԻ-ի միջև կապն ավելի թույլ է եղել ավագ սերունդների մոտ և զգալիորեն ուժեղացել է ավելի ուշ ծնվածների խմբերում։ Այս ազդեցությունն առավել արտահայտված է դարձել տարիքի հետ և այն մարդկանց շրջանում, ովքեր ունեցել են մարմնի զանգվածի ավելի բարձր ինդեքս։

Այլ խոսքով՝ գենետիկական նախատրամադրվածությունը միշտ էլ եղել է, սակայն այսօր դրա ազդեցությունն ավելի ուժեղ է արտահայտվում, քան մի քանի տասնամյակ առաջ ծնված և նույն ԴՆԹ-ն ունեցող մարդկանց մոտ։

Հետազոտողները սա կապում են շրջակա միջավայրի փոփոխության հետ։ Վերջին տասնամյակների ընթացքում կտրուկ աճել է բարձր կալորիականությամբ սննդի, վերամշակված մթերքների ու ֆաստֆուդի հասանելիությունը, իսկ ֆիզիկական ակտիվության մակարդակը միջինում նվազել է։ Այս ֆոնին ավելի շատ կալորիաներ օգտագործելու և քաշ հավաքելու գենետիկական հակումները կարող էին ավելի ուժգին «ակտիվանալ»։

Հեղինակներն ընդգծում են, որ խոսքն այն մասին չէ, թե գեներն են դարձել «ավելի ուժեղ»։ Պարզապես փոխվել են պայմանները, որոնցում այդ գեները դրսևորում են իրենց ազդեցությունը։ Միևնույն գենետիկական կառուցվածքը տարբեր միջավայրերում մարմնի քաշի տարբեր արդյունք է տալիս։

Գիտնականները նշում են, որ սա հատկապես ակնառու է բարձր ՄԶԻ-ի նկատմամբ մեծ գենետիկական նախատրամադրվածություն ունեցող մարդկանց մոտ. հենց նրանք են ամենաշատը «արձագանքում» սննդային միջավայրի և կենսակերպի փոփոխություններին։

Միևնույն ժամանակ, հետազոտողները շեշտում են, որ այս ազդեցության ուժեղացման հստակ մեխանիզմները դեռևս պարզ չեն։ Վարկածներից մեկի համաձայն՝ ժամանակակից սննդային միջավայրը, որտեղ գերժամանակակից վերամշակման ենթարկված մթերքները չափազանց հասանելի են, ուժեղացնում է կալորիաների ընդունման հետ կապված վարքագծային և նյութափոխանակության մեխանիզմները։

Հեղինակները եզրակացնում են, որ գիրության ժամանակակից համաճարակը միայն գենետիկայի կամ միայն կենսակերպի խնդիր չէ, այլ դրանց փոխազդեցության արդյունքը. «Գիրության համաճարակը բարձրացրել է մարդկանց ՄԶԻ-ն՝ անկախ նրանց գենոտիպից, սակայն գենետիկորեն ամենանախատրամադրված մարդիկ տուժել են ամենից շատ»։