նախընտրելի դարձնել
Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը (ԱՀԿ) հրապարակել է իր պատմության մեջ առաջին առաջարկությունները՝ GLP-1 դասի դեղամիջոցների օգտագործման վերաբերյալ՝ ճարպակալումը բուժելու համար։
Այսօր աշխարհում ավելի քան 1 միլիարդ մարդ է տառապում ճարպակալմամբ և միայն 2024 թվականին այն կապված է եղել 3,7 միլիոն մահվան դեպքի հետ։ Նոր ուղեցույցը լուրջ փոփոխություն է արտացոլում այս հիվանդության նկատմամբ մոտեցման մեջ։
Այժմ ԱՀԿ-ն պաշտոնապես դիտարկում է ճարպակալումը որպես քրոնիկական, կրկնվող վիճակ, որը պահանջում է երկարատև հսկողություն և համալիր բուժում՝ դեղորայքի, սնուցման, ֆիզիկական ակտիվության և մշտական բժշկական աջակցության համակցում։
ԱՀԿ-ն ձևակերպել է երկու պայմանական առաջարկություն՝ հիմնվելով առկա ապացույցների վրա.
-
GLP-1 դեղամիջոցները կարող են նշանակվել ճարպակալմամբ տառապող և ոչ հղի մեծահասակներին երկարաժամկետ բուժման համար։ ԱՀԿ-ն նշում է, որ այս դեղամիջոցները ապացուցել են իրենց արդյունավետությունը քաշի նվազեցման և նյութափոխանակության ցուցանիշների բարելավման գործում, սակայն երկարաժամկետ անվտանգության վերաբերյալ տվյալները դեռևս բավարար չեն։ Մնում են նաև գնի և մատչելիության հետ կապված խնդիրներ։
-
GLP-1 դեղամիջոցներ ընդունող մարդիկ կարող են օգուտ քաղել վարքի ինտենսիվ փոփոխության ծրագրից՝ սննդակարգի և ֆիզիկական ակտիվության կառուցվածքային աջակցությունից: Վաղ ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ նման ծրագրերի դեղորայքային համադրությունը ավելի լավ արդյունքներ է տալիս:
GLP-1 դեղամիջոցները, որոնք նախկինում օգտագործվում էին 2-րդ տիպի շաքարախտի բուժման համար, 2025 թվականին ներառվել են ԱՀԿ-ի շաքարախտի բարձր ռիսկի խմբում գտնվող հիվանդների համար անհրաժեշտ հիմնական դեղերի ցանկում։
Ճարպակալումը լրջորեն բարձրացնում է սրտանոթային հիվանդությունների, 2-րդ տիպի շաքարախտի և որոշ քաղցկեղների հավանականությունը, ինչպես նաև վատթարացնում է վարակների կանխատեսումը։ Սակայն ԱՀԿ-ն նշում է, որ միայն դեղորայքով խնդիրը հնարավոր չէ լուծել։ Առաջարկություններում նկարագրված է ավելի լայն ռազմավարություն, որը հիմնված է երեք ուղղությունների վրա.
- Առողջ միջավայրի և աջակցող քաղաքականության ստեղծում,
- բարձր ռիսկի խմբերի նպատակային նույնականացում,
- ցմահ անհատական խնամք։
Կազմակերպությունը նաև զգուշացնում է հսկայական տնտեսական բեռի մասին՝ մինչև 2030 թվականը ճարպակալման հետ կապված համաշխարհային ծախսերը կարող են հասնել 3 տրիլիոն դոլարի։
GLP-1 դեղամիջոցները մնում են թանկ և ԱՀԿ-ն նախազգուշացնում է, որ առանց հատուկ մեխանիզմների մշակման, դրանց ներդրումը կարող է ուժեղացնել բուժման հասանելիության հարցում առկա անհավասարությունը։ Նույնիսկ մինչև 2030 թվականը արտադրության ավելացման դեպքում, դեղամիջոցները կկարողանան ստանալ դրա պակասն ունեցող մարդկանց 10%-ից էլ պակասը։
Հասանելիությունը ընդլայնելու համար ԱՀԿ-ն առաջարկում է դիտարկել այնպիսի գործիքներ, ինչպիսիք են տարբերակված գնագոյացումը, համատեղ գնումները և կամավոր լիցենզավորումը։
Առաջարկությունները պատրաստվել են տվյալների լայնածավալ վերլուծությունից և հետազոտողների ու ճարպակալմամբ ապրող մարդկանց հետ խորհրդակցություններից հետո։ ԱՀԿ-ն նշում է, որ փաստաթուղթը պարբերաբար կթարմացվի՝ նոր գիտական տվյալների ի հայտ գալուն զուգահեռ։ Հաջորդ տարի կազմակերպությունը մտադիր է համագործակցել միջազգային գործընկերների հետ՝ առաջին հերթին բուժում ապահովելով նրանց համար, ովքեր ամենից շատն ունեն դրա կարիքը։
