Վիտամին B12-ը վաղուց համարվում է մարդու առողջության համար կարևորագույն նյութ։ Այն մասնակցում է էրիթրոցիտների ձևավորմանը, պահպանում նյարդային համակարգի աշխատանքը և առանցքային դեր է խաղում ԴՆԹ-ի վերականգնման ու պատճենման գործընթացում։ Վիտամինը պարունակվում է մսի, ձկան, ձվի, կաթնամթերքի և հարստացված սննդամթերքի մեջ։ Սակայն, ինչպես նշում են հետազոտողները, վիտամին B12-ի և քաղցկեղի միջև կապը կարող է շատ ավելի բարդ լինել, քան կարծում էին նախկինում։

Վիտամին B12-ի պակասը կարող է լրջորեն ազդել օրգանիզմի վրա։ Այս նյութի ցածր մակարդակը կարող է խաթարել ԴՆԹ-ի պատճենման գործընթացը, ինչը ժամանակի ընթացքում մեծացնում է մուտացիաների հավանականությունը և կարող է բարձրացնել քաղցկեղի որոշ տեսակների, մասնավորապես՝ աղիքային քաղցկեղի առաջացման ռիսկը։ Հենց այդ պատճառով B12-ի դեֆիցիտը համարվում է լուրջ բժշկական խնդիր, հատկապես վեգանների, տարեցների և ստամոքսաղիքային համակարգի հիվանդություններ ունեցող պացիենտների շրջանում։

Միևնույն ժամանակ, գիտնականներն սկսել են ուսումնասիրել հարցի մյուս կողմը՝ արդյոք վիտամին B12-ի չափազանց բարձր մակարդակը, որն առաջացել է հավելումների ընդունման կամ արյան մեջ բարձր կոնցենտրացիայի հետևանքով, կարող է կապված լինել քաղցկեղի զարգացման ռիսկի հետ

2025 թվականին Վիետնամում անցկացված հետազոտությունը բացահայտել է այսպես կոչված «U-աձև» կախվածություն՝ վիտամին B12-ի օգտագործման և քաղցկեղի ռիսկի միջև։ Ավելի բարձր ռիսկ է նկատվել ինչպես վիտամինի անբավարար, այնպես էլ չափազանց մեծ քանակությամբ ընդունման դեպքում։ Հեղինակներն ընդգծում են, որ հետազոտությունը չի ապացուցում ուղղակի պատճառահետևանքային կապը, սակայն ցույց է տալիս հաշվեկշռի պահպանման կարևորությունը։

Հետազոտողների խոսքով՝ վիտամին B12-ն ամբողջությամբ է խթանում բջիջների աճը, այլ ոչ միայն առողջ բջիջներինը։ Տեսականորեն դա նշանակում է, որ նախաքաղցկեղային բջիջների առկայության դեպքում հյուսվածքների աճին նպաստող նյութերի շատ բարձր մակարդակը կարող է նպաստել նաև անոմալ բջիջների զարգացմանը։ Այնուամենայնիվ, մարդկանց մոտ դրա վերաբերյալ համոզիչ ապացույցներ դեռևս չկան։

B խմբի վիտամինների բարձր դոզաների երկարաժամկետ հետազոտությունները քաղցկեղի դեմ ակնհայտ պաշտպանիչ ազդեցություն չեն ցուցաբերել։ Ընդհակառակը, որոշ աշխատանքներ մատնանշել են B6 և B12 վիտամինների մեծ չափաբաժինների տևական ընդունման և թոքերի քաղցկեղի բարձր ռիսկի միջև հնարավոր տևական կապը (հատկապես տղամարդկանց և ծխողների շրջանում)։ Սակայն ուղղակի կապն ապացուցել դեռևս չի հաջողվել։

Բժիշկները նկատել են նաև, որ շատ օնկոլոգիական պացիենտների մոտ արյան մեջ վիտամին B12-ի մակարդակը զգալիորեն բարձր է։ Ավելի նոր հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ B12-ի բարձր մակարդակը հաճախ ոչ թե քաղցկեղի պատճառն է, այլ հիվանդության հետևանքը։

Գիտնականները ենթադրում են, որ ուռուցքները կարող են ազդել լյարդի վրա, որը վիտամին B12-ի պահպանման հիմնական օրգանն է, ինչի պատճառով վիտամինն սկսում է ավելի ակտիվորեն անցնել արյան մեջ։ Բացի այդ, քաղցկեղի որոշ տեսակներ կարող են մեծացնել B12-ը կապող սպիտակուցների քանակը, ինչը նույնպես ազդում է անալիզների արդյունքների վրա

Ներկայումս հետազոտողներն ուսումնասիրում են վիտամին B12-ի բարձր մակարդակը որպես թաքնված քաղցկեղի կամ հիվանդության առաջխաղացման հնարավոր մարկեր օգտագործելու հնարավորությունը։ 2026 թվականի խոշոր հետազոտությունը ցույց է տվել, որ աղիքային քաղցկեղ և B12-ի շատ բարձր մակարդակ ունեցող պացիենտները զգալիորեն ավելի քիչ են ապրել, քան նորմալ ցուցանիշներ ունեցողները։

Փորձագետներն ընդգծում են, որ մարդկանց մեծ մասը չպետք է անհանգստանա սովորական սննդի միջոցով վիտամին B12-ի ավելցուկ ստանալուց. միայն սննդամթերքից չափազանց շատ վիտամին ստանալը ծայրահեղ դժվար է։ Հիմնական մտահոգությունները կապված են առանց բժշկի հսկողության երկար ժամանակ մեծ չափաբաժնով հավելումների ընդունման կամ արյան անալիզներում B12-ի անբացատրելի բարձր մակարդակի հետ։

Մասնագետները հիշեցնում են, որ քաղցկեղի կանխարգելումը չի կարող կառուցվել միայն մեկ վիտամինի շուրջ։ Շատ ավելի մեծ նշանակություն ունեն ընդհանուր ապրելակերպը, հավասարակշռված սնունդը, ֆիզիկական ակտիվությունը, ծխելուց հրաժարվելը, մաշկն արևից պաշտպանելը և կանոնավոր բժշկական հետազոտությունները։

Հետազոտողների կարծիքով՝ վիտամին B12-ի օգտագործման հիմնական նպատակը պետք է լինի ոչ թե առավելագույն քանակը, այլ օպտիմալ և առողջ մակարդակի պահպանումը։