Քեմբրիջի համալսարանի հետազոտողներն առաջին անգամ օգտագործել են գենոմի գերճշգրիտ խմբագրման տեխնոլոգիան՝ մարդու սաղմերում առանձին գենի գործառույթն ուսումնասիրելու համար: Փորձը բացահայտել է NANOG գենի բացառիկ դերն այն բջիջների ձևավորման գործում, որոնցից հետագայում զարգանում է մարդու օրգանիզմը: Հետազոտության արդյունքները հրապարակվել են Nature ամսագրում:

Գիտնականներն օգտագործել են գենոմի գերճշգրիտ խմբագրում՝ CRISPR/Cas9 տեխնոլոգիայի առաջադեմ տարբերակ, որը թույլ է տալիս փոփոխել ընդամենը ԴՆԹ մեկ «տառ» մարդու գենոմում, որը բաղկացած է մոտավորապես երեք միլիարդ զույգ հիմքերից: Հեղինակների խոսքով՝ այս մոտեցումը զգալիորեն նվազեցնում է պատահական քրոմոսոմային վնասման ռիսկը՝ գենոմի խմբագրման ավանդական մեթոդների համեմատ:

Հետազոտության ընթացքում հետազոտողներն անջատել են NANOG գենը մարդու սաղմերի զարգացման ամենավաղ փուլերում: Պարզվել է, որ առանց դրա բջիջները չեն կարող ձևավորել էպիբլաստը՝ պլուրիպոտենտ բջիջների խումբ, որոնցից հետագայում զարգանում է մարդու օրգանիզմը: Միևնույն ժամանակ, ընկերքը և դեղնուցապարկը կազմող բջիջները շարունակել են զարգանալ:

Հետազոտությունը նաև ցույց է տվել, որ NANOG գենի դերը մարդկանց մոտ տարբերվում է դրա գործառույթից մկների մոտ: Մկների վրա կատարված փորձերի ժամանակ այս գենի բացակայությունը խաթարել է ինչպես ապագա օրգանիզմի, այնպես էլ օժանդակ հյուսվածքների զարգացումը, մարդկանց մոտ առաջնային ազդեցությունը եղել է սաղմի մարմինը կազմող բջիջների վրա: Գիտնականների խոսքով՝ սա ընդգծում է վաղ զարգացումն անմիջապես մարդկային նմուշների միջոցով ուսումնասիրելու, այլ ոչ թե միայն կենդանիների վրա կատարված ուսումնասիրությունների վրա հույսը դնելու անհրաժեշտությունը:

Հեղինակների կարծիքով՝ ստացված տվյալները կարող են նպաստել արտամարմնային բեղմնավորման (ԱՄԲ) արդյունավետության բարելավմանը, վաղ հղիության կորստի պատճառների ավելի լավ ըմբռնմանը և, ի վերջո, ծանր ժառանգական հիվանդությունների կանխարգելման մեթոդների մշակմանը: Միևնույն ժամանակ, հետազոտողներն ընդգծում են, որ սաղմերի փոփոխման նման տեխնոլոգիաների կլինիկական կիրառումը Մեծ Բրիտանիայում ներկայում արգելված է օրենքով և կպահանջի անվտանգության լայնածավալ հետազոտություններ, հանրային քննարկումներ և կարգավորող փոփոխություններ:

Աշխատանքի համար օգտագործվել են ԱՄԲ-ից հետո զույգերի կամավոր նվիրաբերած չօգտագործված սաղմեր, ձվաբջիջներ և սերմնաբջիջներ: Սաղմերը լաբորատորիայում աճեցվել են բեղմնավորումից հետո ոչ ավելի, քան վեցուկես օր, որից հետո փորձը դադարեցվել է Մեծ Բրիտանիայի օրենսդրությանը համապատասխան և վերարտադրողական բժշկության ոլորտի անկախ կարգավորող մարմնի հսկողության ներքո: