Սթենֆորդի համալսարանի Բժշկության դպրոցի հետազոտողները առաջարկել են քաղցկեղի իմունոթերապիայի նոր մոտեցում, որը կարող է լուծել չարորակ ուռուցքների բուժման գլխավոր խնդիրներից մեկը՝ իմունային բջիջների անկարողությունը և արդյունավետորեն ներթափանցել ուռուցքի ներսը: Աշխատությունը հրապարակվել է Nature Immunology ամսագրում:

Մեթոդի էությունն այն է, որ իմունային բջիջները «զինվում են» հատուկ ընկալիչներով, որոնք ընդունակ են ճանաչել քաղցկեղային բջիջների անոմալ նյութափոխանակության արգասիքները: Այս նյութերը տարածվում են միջբջջային տարածությունում և ծառայում են որպես յուրօրինակ քիմիական ազդանշաններ: Արդյունքում՝ իմունային համակարգի ձևափոխված բջիջները սկսում են շարժվել դեպի ուռուցքը՝ նմանվելով հոտառությամբ հետքը գտնող «որսաշների»:

Այս մոտեցումը տարբերվում է դասական CAR-T թերապիայից, որի դեպքում իմունային բջիջները թիրախավորում են ուռուցքի մակերեսին գտնվող սպիտակուցները: Նոր մեթոդի պարագայում դրանք արձագանքում են փոքր մոլեկուլներին՝ մետաբոլիտներին, որոնք արտազատվում են քաղցկեղային բջիջների կողմից: Սա թույլ է տալիս նրանց ոչ միայն ճանաչել ուռուցքը, այլև ավելի արդյունավետ կերպով ներթափանցել դրա մեջ:

Գիտնականները կիրառել են CRISPR գենետիկ խմբագրման տեխնոլոգիան՝ բնական սպանիչների (NK-բջիջների) մեջ հարյուրավոր գեներ ակտիվացնելու և պարզելու համար, թե դրանցից որոնք են բարելավում դեպի ուռուցք միգրացիան։ Արդյունքում հայտնաբերվել են հատուկ տիպի ընկալիչներ՝ այսպես կոչված thGPR-ներ, որոնք արձագանքում են լիպիդներին, ճարպաթթուներին և խոլեստերինի ածանցյալներին, որոնք ակտիվորեն արտադրվում են քաղցկեղային բջիջների կողմից։

Առանցքային ընկալիչներից մեկը՝ GPR183-ը, առանձնապես տպավորիչ արդյունքներ է ցուցաբերել։ Իմունային բջիջները, որոնք ձևափոխվել են դրա էքսպրեսիայի համար, զգալիորեն ավելի լավ են գտնում ուռուցքը և ներթափանցում դրա մեջ։ Կրծքագեղձի և ձվարանների մարդկային ուռուցքներ ունեցող մկների վրա կատարված փորձարկումների ժամանակ սա հանգեցրել է ուռուցքի աճի վերահսկողության և գոյատևման ցուցանիշների նկատելի բարելավման։ Մի շարք դեպքերում ագրեսիվ ուռուցքներն ամբողջությամբ անհետացել են և այլևս չեն վերադարձել

Հեղինակներն ընդգծում են, որ սոլիդ ուռուցքների իմունոթերապիայի խնդիրը ոչ միայն T-բջիջների «հյուծումն» է, այլև տարածական գործոնը՝ ուռուցքին հասնող իմունային բջիջների չափազանց փոքր քանակը։ Նոր մոտեցումը փաստացիորեն քաղցկեղի մետաբոլիկ առանձնահատկությունները, որոնք նախկինում համարվում էին միայն ագրեսիվության նշան, վերածում է դրա հայտնաբերման և ոչնչացման գործիքի։

Ներկայումս հետազոտողները պատրաստվում են կլինիկական փորձարկումների և ուսումնասիրում են մեթոդի ընդլայնման հնարավորությունը՝ օրինակ, որպեսզի մետաբոլիտներն օգտագործվեն ոչ միայն որպես «փարոս», այլև որպես իմունային բջիջների ակտիվացման ազդանշան՝ հենց ուռուցքի ներսում