Բժշկական առաջընթացի արդյունքում, որը կարող է հեղափոխություն մտցնել ատամնաբուժության մեջ, գիտնականները հայտնաբերել են բնական ատամների վերականգնման հնարավորությունը, ինչն ատամների իմպլանտներն ու պրոթեզները առաջիկա մի քանի տարիների ընթացքում կարող է անցյալում թողնել։

Այսօր, չնայած ատամների փոխարինման տեխնոլոգիաների առաջընթացին, ատամների իմպլանտների վիրահատությունը մնում է ամենատարածված լուծումը՝ չնայած մի շարք թերությունների, մասնավորապես անհարմարությունը և ժամանակի ընթացքում վարակի ռիսկի աճը, հաղորդում է Euronews-ը։ Այնուամենայնիվ, բնական ատամները վերականգնելու երազանքն այլևս անհնարին երազանք չէ։

Բնական ատամների աճը խթանելու գաղափարը, դրանք փոխելու փոխարեն, բրիտանացի կենսաբան Փոլ Շարփի գլխում ծագել է մոտ 20 տարի առաջ, և այդ ժամանակվանից ի վեր աշխարհի գիտական ​​խմբերը աշխատում են այս գաղափարը կյանքի կոչելու ուղղությամբ, գրում է New Scientist-ը։

ԱՄՆ Բոստոնի Թաֆթսի համալսարանում օրթոդոնտ Պամելա Ելիկը համարձակ փորձ է անցկացրել, որի ընթացքում խոզի ատամի բջիջները հատուկ կաղապարների միջոցով փոխպատվաստվել են մկների բերանը։ Արդյունքը՝ մի քանի շաբաթվա ընթացքում աճել են եկել իրական ատամներ՝ պատրաստված դենտինից և ծածկված էմալով։ Սակայն մարդու ատամի կառուցվածքի և ֆունկցիայի ճշգրիտ կրկնօրինակումը դեռևս բարդ խնդիր է։

Շարփը և նրա թիմը կենտրոնացել են չափահաս բջիջների միջև քիմիական ազդանշանների ուսումնասիրության վրա՝ փորձելով վերականգնել ատամների ձևավորման «սաղմնային ծրագիրը»։ Չնայած լաբորատորիայի արդյունքները խոստումնալից են, դրանք դեռևս չեն հասել կլինիկական կիրառման փուլին։

Բեկումը հիմնված է երկու տեսակի բջիջների միջև բարդ փոխազդեցության վրա՝ էպիթելային բջիջներ, որոնք ձևավորում են էմալը, և մեզենքիմալ բջիջները, որոնք ձևավորում են դենտինը և պուլպան։ Էպիթելային բջիջները հանդիպում են միայն երեխաների շրջանում, բայց iPSC տեխնոլոգիան կարող է վերականգնել չափահաս բջիջները իրենց սկզբնական վիճակին, բացելով բուժման պոտենցիալ հնարավորություն, չնայած ատամների իմպլանտների համեմատ արժեքը դեռևս չափազանց բարձր է։

Որոշ թիմեր ոգեշնչվել են հազվագյուտ գենետիկ մուտացիաներով. գանգուղեղային դիսպլազիա (CDD) ունեցող մարդիկ, որոնք ատամների և ոսկորների վրա ազդող գենետիկ խանգարում են, ավելորդ ատամներ են աճեցնում RUNX2 կոչվող արատավոր գենի պատճառով։

Ճապոնացի գիտնականները կարողացել են խթանել մկների ատամների աճը՝ USAG-1 գենը հակամարմիններով խաթարելով։ Դա աննախադեպ նվաճում է, որը թույլ կտա մարդկանց վրա առաջին կլինիկական փորձարկումները սկսել 2025 թվականին։

Կացուո Տակահաշիի հիմնած Toregem Biopharma ընկերությունը Կիոտոյի համալսարանի գիտնականների հետ համատեղ նպատակ ունի մինչև 2030 թվականը թողարկել դեղամիջոց, որը խթանում է ատամների աճը հատկապես երեխաների համար։

Չնայած տեխնիկական մարտահրավերների մեծ մասն արդեն հաղթահարված է, հիմնական խոչընդոտը մնում է բավարար ֆինանսավորման բացակայությունը։ Փոլ Շարփը վախենում է, որ այդ խոստումնալից գիտական առաջընթացը կարող է կասեցվել ներդրողների և դեղագործական ընկերությունների հետազոտությունները աջակցելու դժկամության պատճառով, քանի որ ֆինանսավորման բացակայությունը խոչընդոտում է մարդկանց վրա լայնածավալ կլինիկական փորձարկումները և հետաձգում է այդ դեղամիջոցների շուկա դուրսբերումը։