Գիտնականները վերջապես բացահայտել են, թե ինչպես է ամենավտանգավոր հիվանդանոցային վարակներից մեկը դարձել գրեթե անխոցելի դեղամիջոցների նկատմամբ, գրում է EurekAlert-ը։ 

Արդի ժամանակաշրջանի ամենավտանգավոր բակտերիաներից մեկը հանկարծակի չի հայտնվել։ Այն տասնամյակներ շարունակ աննկատ էվոլյուցիա է ապրել հիվանդասենյակներում՝ աստիճանաբար կուտակելով փոփոխություններ, որոնք այն դարձրել են կայուն հակաբիոտիկների մեծ մասի նկատմամբ։ Նման եզրակացության է եկել հետազոտողների միջազգային խումբը՝ վերլուծելով Acinetobacter baumannii բակտերիայի գենետիկական պատմությունը։ 

Microbial Genomics ամսագրում հրապարակված հետազոտության արդյունքները թույլ են տալիս նորովի նայել հակաբիոտիկների նկատմամբ կայունության խնդրին, որն այսօր համարվում է համաշխարհային առողջապահության գլխավոր սպառնալիքներից մեկը։

Հիվանդանոցների վտանգավոր բնակիչը 

Acinetobacter baumannii-ն քաջ հայտնի է բժիշկներին։ Այս բակտերիան հատկապես ակտիվորեն տարածվում է բժշկական հաստատություններում և լուրջ վտանգ է ներկայացնում թույլ իմունիտետով, ծանր վնասվածքներով, հետվիրահատական բարդություններով կամ վերակենդանացման բաժանմունքում երկարատև գտնվող պացիենտների համար։ 

Դրա հարուցած վարակները՝ թոքաբորբը, արյան վարակումը, վերքերի և միզուղիների վարակները, հաճախ չափազանց դժվար են ենթարկվում բուժման հենց հակաբիոտիկների նկատմամբ կայունության պատճառով։ Այնուամենայնիվ, մինչ այժմ գիտնականները չէին հասկանում, թե ինչպես է այս միկրոօրգանիզմին հաջողվել վերածվել ամենավտանգավոր ներհիվանդանոցային ախտածիններից մեկի։

Գրեթե կեսդարյա հետազոտություն 

Մեծ Բրիտանիայի, Կանադայի և Մեքսիկայի գիտնականների թիմը հավաքել է բակտերիայի 226 նմուշների եզակի հավաքածու, որոնք ստացվել են 1970-ականներից մինչև 2000-ականների սկիզբն ընկած ժամանակահատվածում։ Օգտագործելով ԴՆԹ-ի սեկվենավորման ժամանակակից տեխնոլոգիաները՝ հետազոտողները վերծանել են դրանց գենոմները, իսկ այնուհետև համեմատել արդյունքները վեց մայրցամաքներից հավաքված ավելի քան հազար ժամանակակից նմուշների հետ։ Այսպիսով, գիտնականներին հաջողվել է բառացիորեն վերականգնել բակտերիայի «տոհմածառը» և հետևել, թե ինչպես է այն փոխվել մի քանի տասնամյակի ընկած ժամանակահատվածում։

Ոչ թե հանկարծակի մուտացիա, այլ դանդաղ էվոլյուցիա 

Հետազոտության հիմնական եզրակացությունն այն է, որ սուպերբակտերիան չի առաջացել մեկ կտրուկ գենետիկական թռիչքի հետևանքով։ Ըստ հետազոտության ղեկավար, Արևելյան Անգլիայի համալսարանի Բժշկական դպրոցի դոկտոր Բենջամին Էվանսի՝ բակտերիան էվոլյուցիա է ապրել «ալիքներով»։ 

Յուրաքանչյուր նոր ալիք ձեռք է բերել փոքր գենետիկական փոփոխություններ, որոնց շնորհիվ միկրոօրգանիզմն ավելի ու ավելի լավ է հարմարվել հակաբիոտիկների կիրառման պայմաններում գոյատևելուն։ Ժամանակի ընթացքում այդ փոփոխությունները կուտակվել են, և հավասարակշռությունը վերջնականապես թեքվել է հօգուտ բակտերիայի։ Հետազոտողները նշում են, որ մոտավորապես 2005 թվականին Acinetobacter baumannii-ի հենց այս գիծն է դարձել գերիշխող ամբողջ աշխարհում։

Գենը, որը փոխեց իրավիճակը 

Էվոլյուցիայի առանցքային պահերից մեկը բակտերիայի կողմից երկու մեծ գենետիկական տարրերի ձեռքբերումն էր, ներառյալ՝ oxa23 գենը։ Այս գենն ապահովում է կայունություն կարբապենեմների խմբի հզոր հակաբիոտիկների նկատմամբ. դեղամիջոցներ, որոնք հաճախ կիրառվում են այն ժամանակ, երբ այլ դեղերն արդեն չեն օգնում։ Այս գենի հայտնվելուց հետո բակտերիան փաստացի ստացել է լրացուցիչ պաշտպանություն և դարձել զգալիորեն պակաս խոցելի բուժման համար։

Ոչ թե մեկ բակտերիա, այլ մի քանի տարբեր գծեր 

Մեկ այլ կարևոր բացահայտում էր այն, որ Acinetobacter baumannii-ն չի կարելի համարել մեկ միասնական շտամ։ Հետազոտությունը ցույց է տվել առնվազն չորս անկախ էվոլյուցիոն խմբերի գոյությունը։ Դրանցից երեքը զարգացել են աստիճանաբար՝ քայլ առ քայլ ձեռք բերելով հակաբիոտիկներից պաշտպանվելու նոր մեխանիզմներ։ Սակայն չորրորդ խումբն առանձնահատուկ է ստացվել. այն զարգացել է անկախ և այսօր հանդիպում է ավելի ու ավելի հաճախ։ Գիտնականների կարծիքով՝ հենց այս գիծը կարող է դառնալ բակտերիայի էվոլյուցիայի հաջորդ փուլը և էլ ավելի լավ հարմարված լինել բուժման առկա մեթոդներին։