Հայաստանում առողջության համընդհանուր ապահովագրության ընդլայնումը մեծացնում է բուժօգնության հասանելիությունը, սակայն միևնույն ժամանակ լրացուցիչ ծանրաբեռնվածություն է ստեղծում առանձին բուժհաստատությունների համար և սրում հերթերի կազմակերպման, սպասարկման որակի ու միջոցների ծախսման վերահսկողության հարցերը։ Առողջության համընդհանուր ապահովագրության հիմնադրամն ընդունում է այս խնդիրների առկայությունը և դիտարկում աշխատանքի մի քանի ուղղություն՝ ընդունելության հերթագրման ավտոմատացում, բժշկական կազմակերպությունների նկատմամբ պայմանագրային վերահսկողության ուժեղացում և փոխհատուցման հայտերի հիմնավորվածության ստուգում։
Համակարգի գործունեության առաջին ինն ամիսների ամփոփմանը նվիրված մամուլի ասուլիսում այս միջոցառումների մասին պատմել են հիմնադրամի գլխավոր տնօրենի պաշտոնակատար Հայկ Բաբայանը, իրավական ապահովման գծով տնօրեն Իզաբել Աբգարյանը և ֆինանսական հարցերի ու ապահովագրական հատուցումների գծով տնօրենի պաշտոնակատար Տատյանա Մարգարյանը։
Լրացուցիչ 350 հազար ապահովագրված անձինք կարող են մեծացնել ամբուլատոր հաստատությունների ծանրաբեռնվածությունը
Հիմնադրամի կանխատեսմամբ՝ հաջորդ տարի համակարգին կմիանա ևս շուրջ 350 հազար մարդ։ Դա կարող է ավելացնել ամբուլատոր հաստատություններում պացիենտների հոսքը (հատկապես՝ Երևանում)։
Բաբայանը պարզաբանել է, որ նոր շահառուների զգալի մասն աշխատունակ տարիքի անձինք են։ Հիմնադրամի գնահատմամբ՝ նրանք հիմնականում սկսելու են ամբուլատոր բուժօգնությունից՝ դիմելով առողջական համեմատաբար փոքր խնդիրներով, ստանալով խորհրդատվություն և դեղորայքի նշանակումներ։ Եթե հետազոտության ընթացքում ավելի լուրջ հիվանդություններ չհայտնաբերվեն, շատ դեպքերում բուժումը կսահմանափակվի հենց այդ ծառայություններով։
Հիմնադրամի ղեկավարի խոսքով՝ լրացուցիչ ծանրաբեռնվածությունն ամենայն հավանականությամբ առավել զգալի կանդրադառնա երևանյան ամբուլատոր կենտրոնների վրա։ Խնդիրը միայն մայրաքաղաքում բնակչության կենտրոնացվածությունը չէ. մարզերի բազմաթիվ բնակիչներ նույնպես հաշվառված են երևանյան ամբուլատորիաներում։ Մարզային հաստատություններում, ինչպես նշել է Բաբայանը, նման խնդիրն անհամեմատ ավելի թույլ է արտահայտված։
Միևնույն ժամանակ նա չի բացառել, որ առանձին բուժհաստատություններում միջամտությունների հերթերը կարող են երկարել։ Որպես օրինակ նա բերել է կատարակտի հեռացման վիրահատությունները. եթե այժմ պացիենտը նման վիրահատության սպասում է մոտ երկու ամիս, ապա հետագայում սպասման ժամկետը կարող է հասնել մոտավորապես երկուսուկես ամսվա։
Հիմնադրամի ղեկավարը կարծում է, որ ընդհանուր առմամբ բուժհաստատություններն այս տարի հաղթահարել են ապահովագրվածների թվի աճը և պետք է որ կարողանան գլուխ բերել նաև սպասվող ավելացումը։ Սակայն նա նշել է, որ որոշ նեղ մասնագիտությունների գծով ամբողջ երկրում հաշվվում է տասից պակաս մասնագետ։ Եթե նման ուղղություններով դիմելիությունն աճի, կարող է կադրային լրացուցիչ լուծումների անհրաժեշտություն առաջանալ։
Հիմնադրամը դիտարկում է հերթագրման կենտրոնացված համակարգի ներդրումը
Հերթերի կառավարման նպատակով հիմնադրամը դիտարկում է հերթագրման կենտրոնացված ավտոմատ համակարգի ներդրման հնարավորությունը։ Ենթադրվում է, որ բուժհաստատությունները պետք է ունենան մատուցվող ծառայությունների հերթերի հստակ համակարգ, իսկ պացիենտները կկարողանան տեսնել ընդունելության հասանելիությունն ու տարբեր հաստատությունների ծանրաբեռնվածությունը։
Բաբայանի խոսքով՝ դա մարդկանց թույլ կտա ընտրել ոչ միայն իրենց սովոր բժշկին կամ հիվանդանոցը, այլև այն հաստատությունը, որտեղ անհրաժեշտ բուժօգնությունը հնարավոր է ստանալ ավելի արագ։ Մասնավորապես՝ պացիենտը կկարողանա համեմատել սպասման ժամկետները Երևանում և մարզային բժշկական կենտրոնում։
Հիմնադրամի ղեկավարը նշել է, որ մարզերի շատ բնակիչներ շարունակում են դիմել մայրաքաղաքի հիվանդանոցներ անգամ այն դեպքում, երբ անհրաժեշտ ծառայությունները հասանելի են իրենց բնակության վայրին ավելի մոտ։ Սա լրացուցիչ ծանրաբեռնում է պահանջված բժշկական կենտրոններն ու առանձին մասնագետների։
Հերթագրման համակարգին ներկայացվող պահանջներն ամրագրելու հնարավորությունը դիտարկվում է նաև բժշկական կազմակերպությունների հետ պայմանագրային պայմանների փոփոխության միջոցով։ Բաբայանը նշել է նաև անհրաժեշտ օրենսդրական լուծումների մշակման գործում Առողջապահության նախարարության ցուցաբերած աջակցության մասին։ Այդուհանդերձ, կենտրոնացված համակարգի գործարկման հստակ ժամկետներ ասուլիսի ընթացքում չեն նշվել։
Ապահովագրված պացիենտների նկատմամբ վերաբերմունքի վերաբերյալ բողոքները հավաքվում և փոխանցվում են հիվանդանոցներին
Մեկ այլ խնդիր, որի մասին հարցրել են հիմնադրամի ներկայացուցիչներին, վերաբերում է բուժհաստատություններում դրսևորվող վերաբերմունքի վերաբերյալ պացիենտների բողոքներին։ Բաբայանի խոսքով՝ հիմնադրամն իրոք ահազանգեր է ստանում այնպիսի դեպքերի մասին, երբ ապահովագրական ծրագրի շրջանակում դիմած քաղաքացիների նկատմամբ բավարար ուշադրություն չի ցուցաբերվում կամ պատշաճ սպասարկում չի ապահովվում։
Հիմնադրամի ղեկավարն ընդգծել է, որ առողջության համընդհանուր ապահովագրության հիմնական սկզբունքներից մեկն ապահովագրված անձանց նկատմամբ հավասար վերաբերմունքն է։ Բուժհաստատության համար չպետք է նշանակություն ունենան պացիենտի ծագումը, տարիքը կամ սոցիալական կարգավիճակը. կարևոր է միայն այն, որ մարդն ապահովագրված է և իրավունք ունի ստանալ ծրագրով նախատեսված բուժօգնությունը։
Բաբայանը քաղաքացիներին կոչ է արել նման դեպքերի մասին հայտնել հիմնադրամի թեժ գծին։ Նրա խոսքով՝ դիմումները դիտարկվում են երկու հիմնական ուղղությամբ։
Եթե խնդիրը հրատապ լուծում է պահանջում՝ օրինակ, պացիենտը բուժումից կամ բարդ վիրահատությունից հետո գտնվում է հիվանդանոցում և անհապաղ աջակցության կարիք ունի, հիմնադրամն օպերատիվ կերպով կապ է հաստատում բուժհաստատության հետ և փոխանցում տեղեկությունը։ Հիվանդանոցը պարտավոր է արձագանքել դիմումին և փորձել կարգավորել ստեղծված իրավիճակը։
Մյուս բողոքները ներառվում են ընդհանուր վիճակագրության մեջ։ Դրա հիման վրա հիմնադրամը պատկերացում է կազմում կոնկրետ հաստատությունում կամ բուժօգնության առանձին ուղղություններով մատուցվող սպասարկման որակի մասին, իսկ այնուհետև պարբերաբար տեղեկացնում բժշկական կազմակերպություններին ստացվող ահազանգերի վերաբերյալ։
Բաբայանը նաև խորհուրդ է տվել դիմել հիմնադրամ այն դեպքերում, երբ պացիենտին առաջարկում են վճարել հերթն արագացնելու համար, կամ հարցեր են առաջանում բժշկական ծառայությունների վճարման հետ կապված։
Ստուգումները կարող են իրականացվել ինչպես վճարումից առաջ, այնպես էլ հետո
Ասուլիսի առանձին հատված նվիրված էր փոխհատուցում ստանալու նպատակով բժշկական կազմակերպությունների ներկայացրած հայտերի վերահսկողությանը։ Հիմնադրամի ներկայացուցիչներն ընդունել են, որ վճարումների ժամանակ հնարավոր են թե՛ չարաշահումներ, թե՛ տեխնիկական վրիպակներ, ուստի ստուգումն իրականացվում է մի քանի փուլով։
Մարգարյանի խոսքով՝ հիմնադրամում գործում է ստորաբաժանում, որը ստուգում է յուրաքանչյուր հայտ՝ մինչև վճարման հաստատումը։ Անհրաժեշտության դեպքում աշխատակիցները լրացուցիչ փաստաթղթեր են պահանջում։ Եթե անհրաժեշտ հիմնավորումները բացակայում են, հայտը կարող է մերժվել։
Բացի այդ, գործում է առանձին թիմ, որը վերլուծում է ռիսկերն արդեն վճարումների կատարումից հետո։ Ստուգումն իրականացվում է սահմանված կանոնների, սահմանափակումների և փոխհատուցումներին ներկայացվող պահանջների հիման վրա. հիմնադրամը գնահատում է, թե որքանով է հիմնավորված եղել կատարված վճարումը։
Եթե խնդիրը հայտնաբերվում է մեկ բուժհաստատությունում, ստուգումը կարող է տարածվել նաև այլ հիվանդանոցների, բժշկական կենտրոնների ու դեղատների վրա։ Մարգարյանի պարզաբանմամբ՝ նման մոտեցումը թույլ է տալիս պարզել, թե արդյոք հայտնաբերված խնդիրը կապված չէ ընդհանուր տեխնիկական սխալի կամ այնպիսի պրակտիկայի հետ, որը կարող է կրկնվել նաև այլ կազմակերպություններում։
Խախտումների հայտնաբերման դեպքում կազմվում են համապատասխան ակտեր, բուժհաստատությանը ծանուցում են ստուգման արդյունքների մասին, ինչից հետո իրականացվում է վճարման գումարի ճշգրտում կամ նվազեցում։ Եթե ռիսկերը լրացուցիչ ուսումնասիրության կարիք ունեն, ստուգող խումբը կարող է այցելել հաստատություն և տեղում ստուգում իրականացնել։ Նախատեսված են նաև պլանային և իրավիճակային ստուգումներ, այդ թվում՝ քաղաքացիների դիմումների հիման վրա։
Հայտնաբերված խախտումները չեն գերազանցել ստուգված ծավալի 1%-ը
Պատասխանելով փաստաթղթերում բժշկական ծառայությունների անհիմն արտացոլման դեպքերի մասին հարցին՝ Մարգարյանը հայտնել է, որ արդեն իսկ կատարված աշխատանքի շրջանակում հայտնաբերված խախտումները չեն գերազանցել ստուգված ծավալի 1%-ը։
Ընդ որում, նա ընդգծել է, որ ստուգումները շարունակվում են, իսկ ռիսկերի բացահայտման ուղղությամբ աշխատանքը տարվում է մշտապես։ Հետևաբար, այդ ցուցանիշը բնութագրում է արդեն իրականացված ստուգումների արդյունքները և չի նշանակում, թե համակարգում առկա բոլոր հնարավոր խախտումները բացահայտված են։
Եթե ծառայությունը ներառված է ապահովագրական փաթեթում, սակայն բուժհաստատությունը դրա համար պացիենտից ապօրինի գումար է պահանջում, նախատեսված են պատասխանատվության առանձին մեխանիզմներ։ Աբգարյանի խոսքով՝ նման դեպքերում կարող են կիրառվել պայմանագրային պատժամիջոցներ, ինչպես նաև պետական վերահսկողության մեխանիզմներ։ Օրենսդրությամբ նախատեսված է բժշկական կազմակերպությունների պատասխանատվություն և քաղաքացուն գումարը վերադարձնելու պարտավորություն, եթե նրանից գումար է գանձվել այնպիսի ծառայության համար, որը պետք է մատուցվեր ապահովագրական ծածկույթի շրջանակում։
Հիմնադրամի ներկայացուցիչները հայտնել են, որ նման դեպքեր արդեն արձանագրվել են, և գումարները վերադարձվել են պացիենտներին։ Կախված հանգամանքներից՝ տեղեկությունը փոխանցվում է համապատասխան մարմիններին, կամ հիմնադրամն ինքնուրույն է կիրառում նախատեսված մեխանիզմները։
Հիմնադրամը կարող է առանց ժամկետային սահմանափակման պահանջել անհիմն ստացված միջոցների վերադարձը
Բաբայանն առանձին ընդգծել է, որ խախտումների հայտնաբերման և բուժհաստատությունների կողմից անհիմն ստացված միջոցների վերադարձ պահանջելու հարցում հիմնադրամը կաշկանդված չէ կարճ ժամկետներով։ Նրա խոսքով՝ այժմ բացահայտվում և ուսումնասիրվում են դեռևս հունվար և փետրվար ամիսներին առնչվող դեպքեր։
Սա նշանակում է, որ անգամ եթե խախտումը հայտնաբերվել է վճարումից զգալի ժամանակ անց, հիմնադրամը կարող է պահանջել վերադարձնել միջոցները։ Կառույցի ղեկավարը նշել է, որ նման հնարավորություն նախատեսված է գործող իրավական բազայով և տարբերվում է մասնավոր ապահովագրության պրակտիկայից, որտեղ հատուցման վճարումից հետո այն վիճարկելը կարող է ավելի բարդ լինել։
Միևնույն ժամանակ հիմնադրամի ներկայացուցիչներն ընդունել են, որ կուտակված փորձն ի հայտ է բերել կանոնների հետագա կատարելագործման անհրաժեշտությունը։ Աբգարյանի խոսքով՝ առաջիկայում Ազգային ժողով պետք է ներկայացվեն «Առողջության համընդհանուր ապահովագրության մասին» օրենքի փոփոխությունները, որոնք հաշվի են առնում դրա գործնական կիրառման ընթացքում վերհանված խնդիրները։
Բացի այդ, հիմնադրամը վերանայում է բժշկական կազմակերպությունների հետ կնքվող տիպային պայմանագրերը։ Աբգարյանը տեղեկացրել է, որ արդեն իսկ կատարված աշխատանքը թույլ է տվել հստակեցնել պայմանագրային առանձին դրույթներ, իսկ Կառավարություն նախատեսվում է ներկայացնել փոփոխությունների նախագիծ, որը պետք է ավելի հստակ դարձնի կողմերին ներկայացվող պահանջները և արագացնի խախտումներին տրվող արձագանքը։
Պացիենտներին խնդրում են ստուգել ծառայություններն ու ծախսերը Armed հավելվածում
Ամփոփելով՝ Բաբայանը քաղաքացիներին կոչ է արել ավելի ակտիվ հետևել, թե ինչ բժշկական ծառայություններ և ծախսեր են արտացոլվում համակարգում։ Այդ նպատակով նա խորհուրդ է տվել ներբեռնել Armed հավելվածը և պարբերաբար ստուգել այնտեղ մուտքագրված տվյալները։
Հիմնադրամի ղեկավարի խոսքով՝ պացիենտները կարող են հավելվածում նշված ծառայություններն ու ծախսերը համադրել իրենց փաստացի մատուցված ծառայությունների հետ, ինչպես նաև ստուգել, թե արդյոք համակարգում արտացոլված են այն վճարումները, որոնք իրենք կատարել են սեփական միջոցներով։
Բաբայանը հենց քաղաքացիներին է համարել վերահսկողության ամենակարևոր մասնակիցներից մեկը. հենց պացիենտները կարող են նկատել, որ փաստաթղթերում նշված է ծառայություն, որն իրենք չեն ստացել, կամ որ իրենց կատարած վճարումը որևէ տեղ արտացոլված չէ։
Հիմնադրամի մտահղացմամբ՝ նման վերահսկողությունը պետք է լրացնի հայտերի ներքին ստուգումներին, ռիսկերի վերլուծությանը և բժշկական կազմակերպությունների նկատմամբ իրականացվող պայմանագրային վերահսկողությանը։










