Ֆինլանդիայի Տուրկուի համալսարանի հետազոտողները ստեղծել են նոր նախակլինիկական մոդել, որը կարող է արագացնել մելանոմայի ագրեսիվ ձևերի բուժման մեթոդների մշակումը, որոնք կայուն են ժամանակակից իմունաթերապիայի նկատմամբ:

Նոր մոդելը նախատեսված է BAP1 գենի դեֆիցիտով մելանոմայի ուսումնասիրման համար. սա հիվանդության հազվադեպ հանդիպող և հատկապես ագրեսիվ ձև է, որը մետաստազավորումից հետո արդյունավետորեն խուսափում է իմունային պատասխանից և գործնականում չի արձագանքում իմունային հսկիչ կետերի ժամանակակից ինհիբիտորներին: Չնայած իր հազվադեպությանը, մետաստատիկ BAP1-դեֆիցիտային մելանոման չափահասների մոտ աչքի ամենատարածված առաջնային չարորակ ուռուցքն է։ Հիվանդության դեպի լյարդ տարածումից հետո (ինչը տեղի է ունենում պացիենտների մոտավորապես կեսի մոտ) ապրելիության մեդիանան կազմում է ընդամենը մի քանի ամիս:

Գիտնականները պարզել են, որ ուռուցքի առաջընթացի գործում առանցքային դեր է խաղում BAP1 (BRCA1-associated protein 1) գենի կորուստը։ Այս գենի բացակայության դեպքում ուռուցքներն ավելի ագրեսիվ են դառնում, ավելի արագ են աճում և ճնշում են այն իմունային բջիջների ակտիվությունը, որոնք նորմալ պայմաններում պետք է ոչնչացնեին քաղցկեղային բջիջները: BAP1-ի կորուստը կապված է նաև դժվար բուժվող այլ ուռուցքների զարգացման հետ, ներառյալ մեզոթելիոման և երիկամաբջջային քաղցկեղը:

Մինչ այժմ հետազոտողները չունեին լաբորատոր մոդել, որը կարող էր հավաստիորեն վերարտադրել նման ուռուցքների փոխազդեցությունը իմունային համակարգի հետ, ինչը զգալիորեն դանդաղեցնում էր բուժման նոր մեթոդների որոնումը:

Այս խնդրի լուծման համար թիմն օգտագործել է CRISPR-Cas9 գենոմի խմբագրման տեխնոլոգիան՝ հեռացնելով BAP1 գենը նորմալ մելանոցիտային բջիջներից: Ստացված մոդելը ճշգրտորեն վերարտադրում է մարդու BAP1-դեֆիցիտային մելանոմայի առանձնահատկությունները և միևնույն ժամանակ պահպանում լաբորատոր կենդանու իմունային համակարգի լիարժեք գործունեությունը։

Հետազոտության առաջատար հեղինակ, դոկտոր Մոնա Վան Մենի խոսքով՝ առաջին անգամ հաջողվել է ստեղծել մի մոդել, որը վերարտադրում է պացիենտների մոտ նկատվող ուռուցքի իմունային միկրոմիջավայրը: Սա հնարավորություններ է բացում ուռուցքի իմունային խուսափման մեխանիզմների ուսումնասիրման և իմունաթերապիայի նոր կոմբինացիաների փորձարկման համար, քանի որ դրանք ընդունակ են հաղթահարել բուժման նկատմամբ կայունությունը:

Հեղինակները նշում են, որ նոր մոդելի նշանակությունը դուրս է գալիս միայն մելանոմայի սահմաններից: Քանի որ BAP1 գենի կորուստը հանդիպում է մի քանի ագրեսիվ քաղցկեղների դեպքում, մշակված հարթակը կարող է արագացնել նոր իմունաթերապևտիկ մոտեցումների ստեղծումը նաև այլ դժվար բուժվող ուռուցքների համար:

Հետազոտության արդյունքները հրապարակվել են Communications Biology ամսագրում: