Պատվաստված մարդու մոտ սուր հեպատիտ B է հայտնաբերվել. պատճառը կարող է լինել վիրուսի նոր մուտացիան

Բժիշկները նկարագրել են 72-ամյա տղամարդու մոտ հեպատիտ B վիրուսի (HBV) սուր վարակի հազվադեպ դեպք, ով ամբողջությամբ պատվաստված է եղել և նախկինում պատվաստանյութի նկատմամբ արտահայտված իմունային պատասխան է ունեցել։ Այս դեպքը ցույց է տալիս, որ, թեև խիստ հազվադեպ, HBV-ով վարակումը հնարավոր է նույնիսկ պատվաստումից հետո, եթե վիրուսը ձեռք է բերում մուտացիաներ, որոնք թույլ են տալիս նրան խուսափել հակամարմինների կողմից ճանաչվելուց։

Պացիենտը դիմել է բժշկական օգնության՝ գանգատվելով այրոցի նմանվող ախտանիշներից։ Հետազոտության ընթացքում բժիշկները հայտնաբերել են լյարդի մեծացում, ինչից հետո նշանակվել է լրացուցիչ քննություն։ Հետազոտության արդյունքները ցույց են տվել լյարդի ֆունկցիայի արտահայտված խանգարումներ, ներառյալ՝ ասպարտատամինոտրանսֆերազի (ԱՍՏ) և ալանինամինոտրանսֆերազի (ԱԼՏ) մակարդակների զգալի բարձրացում, բիլիրուբինի և գամմա-գլուտամիլտրանսֆերազի աճ։ Շիճուկաբանական հետազոտությունները հայտնաբերել են հեպատիտ B վիրուսի մակերեսային անտիգենի (HBsAg), վիրուսի միջուկային անտիգենի նկատմամբ հակամարմինների, HBe-անտիգենի նկատմամբ հակամարմինների, ինչպես նաև HBV-ԴՆԹ-ի առկայություն (14 000 ՄՄ/մլ խտությամբ), ինչը հաստատել է սուր հեպատիտ B-ի ախտորոշումը։

Հատուկ հետաքրքրություն է ներկայացրել այն փաստը, որ պացիենտը նախկինում հեպատիտ B-ի դեմ պատվաստման ամբողջական կուրս է անցել։ 2003 թվականին նա ստացել էր պատվաստանյութի երեք դեղաչափ, իսկ կուրսի ավարտից վեց շաբաթ անց պաշտպանիչ հակամարմինների մակարդակը գերազանցել է 1 000 ՄՄ/լ-ը։ Նույնիսկ վարակի զարգացման պահին anti-HBs հակամարմինների խտությունը պահպանվել է 345 ՄՄ/լ մակարդակում, ինչը քիչ հավանական է դարձնում պատվաստման նկատմամբ իմունային պատասխանի բացակայությունը։

Վիրուսի գենետիկական սեկվենավորումը HBV A2 գենոտիպ է հայտնաբերել՝ մակերեսային անտիգենի գենում D144A մուտացիայով։ Այս մուտացիան ախտահարում է վիրուսի այն հատվածը, որը սովորաբար ճանաչվում է պատվաստումից հետո արտադրված հակամարմինների կողմից, և նախկինում արդեն կապվել է պատվաստանյութային իմունիտետից «խուսափելու» ֆենոմենի հետ։ Պացիենտը հերքել է վերջին շրջանում ռիսկի գործոնների առկայությունը, ինչպիսիք են նոր սեռական կապերը, արյան փոխներարկումները, դաջվածքները կամ արյան հետ հնարավոր այլ շփումները։

Վարակն անցել է ինքնուրույն՝ առանց հակավիրուսային թերապիայի կիրառման։ Արդեն մի քանի օր անց HBsAg-ի և վիրուսային ԴՆԹ-ի մակարդակները սկսել են նվազել, իսկ երեք ամիս անց լյարդի ֆունկցիայի ցուցանիշները և վիրուսային մարկերներն ամբողջությամբ նորմալացել են։ Հետազոտության հեղինակները նշում են, որ պատվաստումն, ամենայն հավանականությամբ, այնուամենայնիվ խաղացել է իր պաշտպանիչ դերը՝ կանխելով հիվանդության քրոնիկական ձևի զարգացումը։

Նիդերլանդների ազգային համաճարակաբանական հսկողության 2004–2024 թվականների տվյալների համաձայն՝ վերլուծվել է HBV-ի 2455 նմուշ։ 87 դեպքում (մոտ 3,5%) հայտնաբերվել են վիրուսի այնպիսի տարբերակներ, որոնց մուտացիաները կապված են պատվաստանյութային իմունիտետը շրջանցելու հնարավորության հետ։ Տվյալ պացիենտի մոտ հայտնաբերված D144A մուտացիան առավել հազվադեպ է եղել. քսան տարվա դիտարկումների ընթացքում այն հայտնաբերվել է ընդամենը ևս չորս նմուշում։

Հեղինակներն ընդգծում են, որ պատվաստված լինելու փաստը չպետք է ավտոմատ կերպով բացառի սուր հեպատիտ B-ի ախտորոշումը հեպատիտի նշաններ ունեցող պացիենտների մոտ։ Թեև պատվաստանյութային պաշտպանությունը շրջանցելու տեսակետից վիրուսի նման տարբերակները հազվադեպ են հանդիպում, գենոմային մոնիթորինգի շարունակումը մնում է կարևոր գործիք՝ հանրային առողջապահության համար պոտենցիալ նշանակություն ունեցող վիրուսային շտամների ժամանակին հայտնաբերման համար։

Հետևեք NEWS.am Medicine-ին Facebook-ում և Twitter-ում